Financial Action Task Force: FATF

ผู้เขียน: โสภณ วิจิตรเมธาวณิชย์

คณะทำงานเฉพาะกิจเพื่อดำเนินมาตรการทางการเงินเกี่ยวกับการฟอกเงิน  
Financial Action Task Force: FATF
ตีพิมพ์ในนิตยสารการเงินการธนาคาร ฉบับเดือนธันวาคม 2555

FATF คือใคร   

คณะทำงานเฉพาะกิจเพื่อดำเนินมาตรการทางการเงินเกี่ยวกับการฟอกเงิน หรือ Financial Action Task Force (FATF) คือองค์กรระหว่างรัฐ (inter-governmental) ที่ก่อตั้งขึ้นโดยความเห็นชอบของที่ประชุมสุดยอดกลุ่มประเทศ G7 เมื่อปี ค.ศ. 1989 FATF จัดตั้งขึ้นมาเพื่อทำหน้าที่ในการกำหนดมาตรฐานด้านการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินและการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย (Anti-Money Laundering/Countering the Financing of Terrorism) โดยปัจจุบัน FATF มีสมาชิกทางตรงจำนวน 34 ประเทศและอีก 2 องค์กร (คณะกรรมาธิการยุโรป: European Commission และ กลุ่มความร่วมมืออ่าวอาหรับ: Gulf Cooperation Council) นอกจากนี้ยังมีสมาชิกทางอ้อมผ่านองค์กรและเครือข่ายในภูมิภาคต่างๆ ซึ่งประเทศที่พัฒนาแล้วส่วนใหญ่ล้วนเป็นสมาชิกของ FATF เช่น สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น เยอรมนี เป็นต้น

FATF มีบทบาทอย่างไร

กลไกการทำงานของ FATF ประกอบไปด้วย

1. กำหนดข้อแนะนำ (Recommendations) จำนวน 40 ข้อสำหรับการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน โดยจะครอบคลุมถึง ระบบการเงินและกฎเกณฑ์ทางการเงิน และระบบกระบวนการยุติธรรมทางอาญาและการบังคับใช้กฎหมาย

2. ให้คำแนะนำพิเศษ 9 ข้อสำหรับการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย เพื่อให้ประเทศสมาชิกสามารถนำไปปรับปรุงแก้ไขกฎหมายในประเทศของตนเองให้สอดคล้องกับมาตรฐานของสากล

3. พิจารณาทบทวนเทคนิคการฟอกเงินและการก่อการร้ายเพื่อที่จะได้ปรับปรุงมาตรการให้เหมาะสมกับการกระทำดังกล่าว และส่งเสริมการกำหนดมาตรการให้เหมาะสมกับแต่ละประเทศ

โดย FATF ได้กำหนดข้อแนะนำหลัก (Core Recommendations) จำนวน 6 ข้อ และข้อแนะนำสำคัญ (Key Recommendations) จำนวน 7 ข้อ จากข้อแนะนำทั้งหมด 49 ข้อ ซึ่งหากประเทศใดไม่สามารถดำเนินการให้สอดคล้องกับข้อแนะนำหลักและข้อแนะนำสำคัญรวมกันมากกว่า 10 ข้อขึ้นไป ประเทศดังกล่าวจะถูกจัดให้เป็นประเทศที่มีความเสี่ยงต่อการฟอกเงินและการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย โดยความเสี่ยงสำหรับประเทศที่เป็นสมาชิกทางอ้อมมีด้วยกัน 3 ระดับ คือ

1. Black List คือ ประเทศที่มีความเสี่ยงสูงสุด โดยประเทศในกลุ่มนี้จะไม่สามารถทำธุรกรรมกับประเทศสมาชิกของ FATF ได้ ซึ่งปัจจุบันมีประเทศที่อยู่ในกลุ่ม Black List ด้วยกัน 2 ประเทศ คือ อิหร่านและเกาหลีเหนือ

2. Dark Grey List คือ ประเทศที่ได้รับการเตือนแล้วแต่ยังไม่มีความคืบหน้าในการพัฒนาปรับปรุงกฎระเบียบของตนเองให้สอดคล้องกับมาตรการของ FATF โดยประเทศในกลุ่มนี้จะถูกดำเนินการแตกต่างกันไป ตั้งแต่การถูกตักเตือนให้มีการแก้ไขจนไปถึงระดับที่ต้องมีการตรวจสอบการทำธุรกรรมระหว่างประเทศ ตัวอย่างประเทศในกลุ่มนี้เช่น อินโดนีเซีย พม่า ไนจีเรีย เป็นต้น

3. Grey List คือ ประเทศที่ได้รับการเตือนแล้วและมีความคืบหน้าในการพัฒนาปรับปรุงกฎระเบียบของตนเองให้สอดคล้องกับมาตรการของ FATF ตัวอย่างประเทศในกลุ่มนี้เช่น ฟิลิปปินส์ เป็นต้น

FATF เกี่ยวข้องกับประเทศไทยอย่างไร

เนื่องจากไทยเป็นประเทศผู้ร่วมก่อตั้งกลุ่มความร่วมมือต่อต้านการฟอกเงินเอเชียแปซิฟิก (Asia/Pacific Group on Money Laundering: APG) ซึ่งประเทศที่เป็นสมาชิกของ APG จะต้องปฏิบัติตามข้อแนะนำของ FATF ดังนั้นไทยจึงต้องปฏิบัติตามข้อแนะนำของ FATF ตามไปด้วย โดยก่อนหน้านี้ไทยถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม Grey List เนื่องจากไทยไม่ผ่านเกณฑ์ตามข้อแนะนำหลักและข้อแนะนำสำคัญรวมกัน 13 ข้อ เช่น ไทยไม่มีกฎหมาย หรือ ระเบียบเกี่ยวกับมาตรการตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า ไทยไม่มีกฎหมายให้สถาบันการเงินเก็บรักษาข้อมูลระบุตัวตนและบันทึกหลักฐานธุรกรรมทั้งในประเทศและในต่างประเทศเป็นเวลาอย่างน้อยที่สุดห้าปีเพื่อใช้เป็นหลักฐานในการดําเนินคดีอาชญากรรม กฎหมายที่ว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินของไทยยังไม่ครอบคลุมถึงสถาบันการเงินตามที่ FATF กำหนด เป็นต้น ทั้งนี้ทาง FATF ได้เตือนมายังไทยให้ปรับปรุงแผนปฏิบัติการเกี่ยวกับการต่อต้านการฟอกเงินและการให้การสนับสนุนทางการเงินแก่ผู้ก่อการร้าย 3 เรื่องด้วยกัน คือ

1. ควรกำหนดให้การสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้ายเป็นความผิดทางอาญาอย่างเหมาะสม

2. ควรกำหนดและดำเนินมาตรการที่เหมาะสมและเป็นรูปธรรมในการระบุและยึด หรือ อายัดทรัพย์สินของผู้ก่อการร้าย

3. ควรส่งเสริมให้มีการกำกับดูแลการฟอกเงินและการให้การสนับสนุนทางการเงินแก่ก่อการร้ายอย่างเข้มข้นขึ้น

แต่ไทยไม่มีความคืบหน้าในการพัฒนามาตรการให้สอดคล้องกับข้อแนะนำและคำเตือนของ FATF ส่งผลให้เมื่อวันที่  16 กุมภาพันธ์ 2012 FATF เลื่อนขั้นระดับความเสี่ยงต่อการฟอกเงินและการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้ายของไทยเป็น Dark Grey List

การอยู่ในกลุ่ม Dark Grey List จะส่งผลอย่างไรต่อไทยบ้าง

การถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม Dark Grey List จะส่งผลต่อภาคเศรษฐกิจระหว่างประเทศของไทยอย่างมาก โดยทางด้านการค้าไทยอาจจะถูกประเทศสมาชิกของ FATF ซึ่งส่วนใหญ่เป็นประเทศคู่ค้าหลักของไทยใช้มาตรการกีดกันทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี (Non-Tariff Barriers) มากขึ้น หรือ การโอนเงินเพื่อชำระค่าสินค้าจากประเทศคู่ค้าอาจถูกระงับได้ เป็นต้น ในขณะที่การทำธุรกรรมทางการเงินก็จะมีต้นทุนที่เพิ่มมากขึ้น เนื่องจากต้องมีกระบวนการตรวจสอบเอกสารมากขึ้น ตรวจสอบที่มาที่ไปของเงินนานขึ้น ซึ่งต้นทุนที่มากขึ้นจะทำให้ต่างประเทศทำธุรกรรมทางการเงินกับไทยน้อยลงไม่ว่าจะเป็น การซื้อขายหลักทรัพย์ การลงทุนโดยตรง หรือ การให้กู้ยืมเงินจากนักลงทุน หรือ สถาบันการเงินจากต่างประเทศ เป็นต้น ซึ่งปัจจุบันเริ่มมีสถาบันการเงินต่างประเทศงดทำธุรกรรมจากไทยบ้างแล้ว เช่น ธนาคาร AFD จากฝรั่งเศสซึ่งเป็นสถาบันการเงินที่ให้การสนับสนุนทางการเงินดอกเบี้ยต่ำเพื่อช่วยเหลือประเทศกำลังพัฒนาประกาศงดทำธุรกรรมทางการเงินกับไทย เป็นต้น

ความเสียหายของภาคเศรษฐกิจระหว่างประเทศของไทยจะทำให้เกิดความเสียหายต่อเศรษฐกิจโดยรวมของไทยอย่างมากเนื่องจากปัจจุบันเศรษฐกิจไทยพึ่งพาต่างประเทศค่อนข้างมาก เห็นได้จากการส่งออกสินค้าและบริการของไทยที่มีมูลค่ามากกว่า 70% ของ GDP (รูปที่ 1) หรือ ในตลาดทุนที่มูลค่าการซื้อขายของนักลงทุนต่างประเทศคิดเป็น 1 ใน 4 ของมูลค่าการซื้อขายทั้งหมด

ไทยต้องทำอย่างไรเพื่อให้พ้นจากการเป็นประเทศในกลุ่ม Dark Grey List

ไทยจำเป็นต้องผ่านกฎหมายจำนวน 2 ฉบับ คือ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542 และ พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย  เพื่อให้กฎเกณฑ์ของประเทศไทยสอดคล้องกับข้อกำหนดของ FATF ซึ่งปัจจุบันการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติทั้งสอง ดำเนินมาเกินครึ่งทางของกระบวนการแล้ว (รูปที่ 2) โดยกำลังจะเข้าสู่ขั้นตอนการพิจารณาของกรรมาธิการวุฒิสภา อย่างไรก็ดี FATF จะมีการประเมินมาตรฐานของไทยอีกครั้งในเดือนกุมภาพันธ์ 2013 ดังนั้นไทยควรเร่งออกพระราชบัญญัติทั้งสอง ให้ทันก่อนการพิจารณา มิฉะนั้นไทยอาจถูกเลื่อนขั้นจาก Dark Grey List เป็น Black List เหมือนกับอิหร่านและเกาหลีเหนือ ซึ่งอาจทำให้ไทยไม่สามารถทำธุรกรรมกับประเทศสมาชิกของ FATF ได้อีก

 ¹ พิจารณาจากมูลค่าการซื้อขายสะสมตั้งแต่ 1 ม.ค. 2012 - 12 พ.ย. 2012