เหตุการณ์ร้ายแต่ละเหตุการณ์ในประเทศไทยกระทบจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติอย่างไร?

ในปี 2010 เราคาดว่านักท่องเที่ยวต่างชาติจะฟื้นตัว 8-10% แต่หากมีเหตุการณ์ร้ายที่รุนแรงต่อเนื่องเกิดขึ้น นักท่องเที่ยวต่างชาติอาจฟื้นตัวน้อยกว่าที่เราคาด โดยจะส่งผลกระทบมากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรง 

ด้วยปัจจัยพื้นฐานด้านรายได้และราคา ซึ่งได้แก่ อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศนักท่องเที่ยว อัตราแลกเปลี่ยนและราคาน้ำมัน ทำให้เราประมาณการว่าจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติน่าจะฟื้นตัวได้ประมาณ 8-10% ในปี 2010 แต่นอกเหนือจากปัจจัยพื้นฐานแล้ว เหตุการณ์ร้ายต่างๆ ที่เกิดขึ้นในประเทศไทยเป็นปัจจัยภายนอกที่สำคัญที่จะส่งผลกระทบต่อจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติอย่างชัดเจน ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติมากน้อยแค่ไหนย่อมขึ้นอยู่กับความรุนแรง ระยะเวลาหรือความต่อเนื่องของเหตุการณ์ 

หากดูจากรูปที่ 1 จะเห็นว่าเหตุการณ์ร้ายต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการระบาดของโรค SARS การเกิดสึนามิ การปฏิวัติ การปิดสนามบินทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลงอย่างชัดเจน เพียงแต่รูปแบบการเปลี่ยนแปลงของจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติจากแต่ละเหตุการณ์แตกต่างกันตามความรุนแรงและผลกระทบต่อนักท่องเที่ยวต่างชาติ

เหตุการณ์การปิดสนามบินและความไม่สงบทางการเมืองที่ต่อเนื่องมา ทำให้นักท่องเที่ยวลดลงและใช้เวลานานกว่าปกติเกือบ 10 เดือนในการฟื้นตัว ผลกระทบของเหตุการณ์การระบาดของโรค SARS การเกิดสึนามิ และการปฏิวัติ ต่อจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติมีรูปแบบคล้ายๆ กัน กล่าวคือ จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลงในช่วงเกิดเหตุการณ์และจะฟื้นตัวกลับมาในช่วงประมาณ 3-4 เดือน แต่เหตุการณ์การปิดสนามบินสุวรรณภูมิในเดือนพฤศจิกายน 2008 และความไม่สงบทางการเมืองที่ยืดเยื้อมาหลังจากนั้นทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลงต่อเนื่องเป็นเวลานานถึง 10 เดือน

ความสามารถในการแข่งขันของการท่องเที่ยวไทยทั้งจากราคาที่ถูกและคุ้มค่ากว่า รวมถึงความน่าสนใจของแหล่งท่องเที่ยวที่นักท่องเที่ยวต่างชาติยอมจ่ายเงินค่าที่พักมากกว่าเกือบเท่าตัวเพื่อมาเที่ยวไทยแทนที่จะไปเที่ยวประเทศคู่แข่งใกล้เคียง ทำให้การท่องเที่ยวไทยมีความแข็งแกร่งและฟื้นตัวจากเหตุการณ์ร้ายได้เร็วเสมอ โดยเฉพาะเหตุการณ์ที่ไม่กระทบนักท่องเที่ยวโดยตรง เช่น การชุมนุมตามที่ต่างๆ ในกรุงเทพฯ ไม่กระทบนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาภูเก็ตมากนัก แต่การปิดสนามบินนับว่าเป็นเหตุการณ์ที่รุนแรงและกระทบการเข้าออกของนักท่องเที่ยวโดยตรง ทำให้ส่งผลต่อการท่องเที่ยวมากกว่าและยาวนานกว่า

หากเกิดเหตุการณ์ร้ายแรงและต่อเนื่องเช่นเดียวกับการปิดสนามบินขึ้นอีก ในปี 2010 จำนวนนักท่องเที่ยวอาจจะซบเซานานกว่าเดิม สมมติว่ามีเหตุการณ์รุนแรง ต่อเนื่องและกระทบนักท่องเที่ยวแบบเดียวกับการปิดสนามบินเกิดขึ้นอีกครั้ง เราคาดว่าจะส่งผลกระทบต่อจำนวนนักท่องเที่ยวมากกว่าครั้งที่แล้ว ส่วนหนึ่งเนื่องจากเป็นการแสดงให้เห็นว่าภาครัฐไม่สามารถควบคุมดูแลสถานการณ์ได้จนสามารถเกิดเหตุการณ์ที่กระทบนักท่องเที่ยวโดยตรงซ้ำได้ และน่าจะส่งผลต่อความเชื่อมั่นของนักท่องเที่ยวอย่างมาก ถ้าเปรียบกับกีฬามวยคงไม่ต่างจากการโดนหมัดหนักซ้ำลงที่เดิมซึ่งย่อมเจ็บหนักกว่าเดิม ทั้งนี้ หากเกิดขึ้นจริง จุดเด่นด้านความคุ้มค่าและความน่าสนใจของแหล่งท่องเที่ยวไทยอาจจะไม่เพียงพอที่จะทำให้นักท่องเที่ยวกลับมาฟื้นตัวได้เร็ว เพราะนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ยังให้ความสำคัญกับปัจจัยด้านความมั่นคงและความปลอดภัยเป็นอันดับต้นๆ ในการเลือกประเทศเพื่อท่องเที่ยว (รูปที่ 2) 

ทั้งนี้ เนื่องจากเหตุการณ์ความไม่สงบต่างๆ มีความไม่แน่นอน และความสามารถในการควบคุมดูแลสถานการณ์ขึ้นอยู่กับภาครัฐโดยตรง แต่ผลกระทบที่ทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลงย่อมส่งผลต่อเนื่องถึงธุรกิจที่เกี่ยวข้องโดยเฉพาะธุรกิจโรงแรม แต่ละโรงแรมจึงควรมีแผนการรองรับสถานการณ์ที่อาจจะเกิดขึ้นทั้งสำหรับผลกระทบระยะสั้นและผลกระทบระยะยาวเนื่องจากกระทบเป้าหมายรายได้ซึ่งขึ้นอยู่กับจำนวนนักท่องเที่ยวที่ประมาณการไว้ในแต่ละปี 

แม้เรื่องการควบคุมดูแลสถานการณ์ความรุนแรงต่างๆ จะเป็นเรื่องของภาครัฐโดยตรง แต่อย่างน้อยสิ่งที่ธุรกิจโรงแรมสามารถทำเพื่อรองรับสถานการณ์ได้คือการวางแผนการปรับตัวที่รวดเร็วสำหรับทั้งผลกระทบสั้นและผลกระทบยาว ยกตัวอย่างเช่น มาตรการลดต้นทุน เช่น การเลือกปิดไฟฟ้าในบางชั้นของโรงแรม การปรับเปลี่ยนเวลาทำงานของพนักงาน จนไปถึงการปรับเปลี่ยนจำนวนพนักงานหากจำนวนนักท่องเที่ยวลดลงเป็นเวลานาน เป็นต้น