เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 1/2021  คลิกอ่านฉบับเต็ม 

 



EIC ได้ทำการติดตามและวิเคราะห์ผลกระทบของการระบาดรอบใหม่ที่เกิดขึ้นในไทย โดยพิจารณาจากข้อมูลเศรษฐกิจแบบปกติ (traditional data) และ High frequency data แสดงได้ตามรูปที่ 10, 11 และ 12

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 1/2021  คลิกอ่านฉบับเต็ม 

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 1/2021  คลิกอ่านฉบับเต็ม 

เศรษฐกิจไทยมีแนวโน้มฟื้นตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป ตามการท่องเที่ยวและกำลังซื้อของประชาชนที่ยังฟื้นตัวช้าแต่จะได้รับแรงสนับสนุนจากการฟื้นตัวของภาคส่งออกและการใช้จ่ายภาครัฐ


เศรษฐกิจไทยปี 2020 ได้รับผลกระทบหนักจากการระบาดของ COVID-19 โดยหดตัวที่ -6.1% ต่ำสุดในรอบ 22 ปี นับตั้งแต่วิกฤติต้มยำกุ้งที่หดตัวมากที่สุดเมื่อปี 1998 ซึ่งการระบาดทำให้นักท่องเที่ยวต่างชาติหายไปเกือบทั้งหมดนับตั้งแต่ช่วงไตรมาส 2 เป็นต้นมา นอกจากนี้ มาตรการปิดเมืองของหลายประเทศทั่วโลกก็ยังทำให้เศรษฐกิจโลกอยู่ในภาวะชะงักงันและเกิดปัญหาห่วงโซ่อุปทาน (supply chain disruption) การส่งออกของไทยจึงได้รับผลกระทบตามไปด้วยโดยเฉพาะในช่วงไตรมาส 2 ในส่วนของมาตรการปิดเมืองของไทยในช่วงไตรมาส 2 ทำให้ธุรกิจหลายประเภทโดยเฉพาะในภาคบริการต้องปิดกิจการชั่วคราว ตลอดจนความกังวลของประชาชนได้ส่งผลให้การอุปโภคบริโภคของภาคเอกชนปรับลดลง ด้วยเหตุนี้ GDP ไทยในช่วงไตรมาส 2 จึงหดตัวมากถึง 12.1% อย่างไรก็ดี ในช่วงครึ่งหลังของปี เศรษฐกิจไทยมีการฟื้นตัวจากจุดต่ำสุด นำโดยการท่องเที่ยวในประเทศและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจของภาครัฐ

ในส่วนของปี 2021 EIC คาดเศรษฐกิจไทยยังมีข้อจำกัดในการฟื้นตัว ซึ่งหนึ่งในเหตุผลสำคัญมาจากภาคท่องเที่ยวที่มีแนวโน้มฟื้นตัวช้า โดยการฟื้นตัวของภาคท่องเที่ยวจะขึ้นอยู่กับการฉีดวัคซีนและการได้รับภูมิคุ้มกันหมู่ (Herd Immunity) เป็นสำคัญซึ่งจากข้อมูลล่าสุดคาดว่ากลุ่มประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่จะสามารถสร้างภาวะภูมิคุ้มกันหมู่ได้ (ประมาณ 60-70% ของประชากรได้รับวัคซีนป้องกันโรค COVID-19) ในช่วงไตรมาสที่ 2-3 ของปี 2021 จากการทำข้อตกลงซื้อวัคซีนล่วงหน้ากับหลายบริษัท รวมถึงความพร้อมด้านระบบโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งวัคซีน อย่างไรก็ตาม กลุ่มประเทศพัฒนาแล้วมีสัดส่วนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางมาท่องเที่ยวไทยไม่มากนัก และบางประเทศก็กำลังเผชิญกับปัญหาเรื่องวัคซีนเช่นกัน อาทิ สหภาพยุโรปกำลังประสบปัญหาความล่าช้าในการส่งมอบวัคซีนจากบริษัทผู้ผลิต เช่นเดียวกับญี่ปุ่นที่เริ่มฉีดวัคซีนได้ช้ากว่าประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่ เนื่องจากต้องรอการอนุมัติจากหน่วยงานควบคุมภายในประเทศ ขณะที่กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาจะทยอยสร้างภาวะภูมิคุ้มกันหมู่ได้ตั้งแต่ช่วงไตรมาสที่ 4 ของปี 2021 เป็นต้นไป เนื่องจากกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาส่วนใหญ่มีงบประมาณที่จำกัดกว่า จึงทำให้ไม่สามารถกว้านซื้อวัคซีนล่วงหน้าได้แบบกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว และมีบางประเทศต้องพึ่งพาวัคซีนจาก COVAX หรือวัคซีนจากจีนและรัสเซีย โดย EIC คาดว่าจีนจะมีภาวะภูมิคุ้มกันหมู่และอนุญาตให้ประชาชนเดินทางท่องเที่ยวต่างประเทศได้อีกครั้งภายในช่วงครึ่งแรกของปี 2022 โดยจีนยังฉีดวัคซีนให้ประชาชนของตนได้ล่าช้ากว่าแผน เนื่องจากนโยบายที่เน้นการผลิตวัคซีนเพื่อส่งมอบให้กับประเทศอื่น ๆ ก่อนในช่วงแรก รวมถึงมีความจำเป็นในการเร่งฉีดวัคซีนในประเทศค่อนข้างต่ำเนื่องจากจีนสามารถควบคุมการแพร่ระบาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขณะที่กลุ่มประเทศ CLMV และฟิลิปปินส์มีแนวโน้ม
จะสร้างภาวะภูมิคุ้มกันหมู่ได้สำเร็จในช่วงครึ่งหลังของปี 2022 เป็นต้นไป (รูปที่ 2)


ในส่วนของการฉีดวัคซีนของไทยได้มีการเริ่มฉีดในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์-มีนาคม 2021 แต่จะมีการฉีดอย่างแพร่หลายในช่วงครึ่งหลังของปีเป็นต้นไป โดยวัคซีนในรอบแรกจะมาจากบริษัท Sinovac และ AstraZeneca ซึ่งไทยเริ่มนำเข้าครั้งแรกในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2021 โดยจะเริ่มฉีดให้กับบุคลากรทางการแพทย์ เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมโรค บุคคลที่มีโรคประจำตัวและผู้สูงอายุใน 9 จังหวัดในโซนพื้นที่ควบคุมตามนิยามของศูนย์บริหารสถานการณ์โรคโควิด-19 (ศบค.) และ 4 จังหวัดท่องเที่ยวก่อน จากนั้นจึงจะเริ่มฉีดวัคซีนให้กับประชาชนเป็นวงกว้างทั่วประเทศได้ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2021 เป็นต้นไปหลังจากที่องค์การอาหารและยา (อย.) รับรองมาตรฐานการผลิตวัคซีนที่พัฒนาโดยบริษัท AstraZeneca ให้แก่บริษัท สยาม ไบโอไซเอนซ์ จำกัดแล้ว โดย EIC คาดว่าไทยจะฉีดวัคซีนป้องกันโรค COVID-19 ให้ประชากรในประเทศได้ราวครึ่งหนึ่งของประชากรทั้งหมดภายในสิ้นปี 2021 และจะมีภาวะภูมิคุ้มกันหมู่ในช่วงไตรมาสที่ 1 ของปี 2022 ตามแผนการฉีดวัคซีนของภาครัฐ อย่างไรก็ตาม ความเร็วในการกระจายและฉีดวัคซีนให้ครอบคลุมประชากรทั่วประเทศถือเป็นความท้าทายที่สำคัญของไทย ซึ่งจะมีนัยต่อนโยบายการเปิดประเทศ การผ่อนคลายมาตรการล็อกดาวน์และการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจต่อไป (รูปที่ 3)

จากแนวโน้มและพัฒนาการการฉีดวัคซีนของหลายประเทศทั่วโลกรวมถึงไทย ทำให้ประเมินว่าภาคท่องเที่ยวยังมีแนวโน้มฟื้นตัวช้า โดยคาดว่าจะมีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าไทยเพียง 3.7 ล้านคน ซึ่งประเทศไทย มีแนวโน้มเปิดรับนักท่องเที่ยวต่างชาติในช่วงไตรมาสที่ 3 เป็นต้นไป แต่จะเปิดรับเฉพาะนักท่องเที่ยวที่ได้รับวัคซีนป้องกันโรค COVID-19 ครบโดสแล้วและมีผลตรวจเชื้อ COVID-19 เป็นลบก่อนการเดินทางเพื่อป้องกันนักท่องเที่ยวต่างชาตินำเชื้อ COVID-19 มาแพร่ระบาดในไทย เนื่องจากในปัจจุบันทั่วโลกยังไม่มีข้อมูลมากพอที่จะบ่งชี้ว่าผู้ที่ได้รับวัคซีนแล้วจะยังเป็นพาหะของโรคได้อยู่หรือไม่ นอกจากนี้ นักท่องเที่ยวต่างชาติยังมีความเสี่ยงที่จะถูกกักตัวเมื่อเดินทางกลับประเทศของตนหากนำเชื้อจากไทยกลับไป หากประเทศดังกล่าวยังไม่มีสภาวะ herd immunity หรือเพื่อป้องกันการกลายพันธุ์ของไวรัส SARS-CoV-2 ในอนาคต จึงอาจเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้การเดินทางท่องเที่ยวยังไม่คึกคักนัก ในช่วงแรก โดยคาดว่านักท่องเที่ยวจะเดินทางเข้าไทยเร่งขึ้นในช่วงไตรมาส 4 เป็นต้นไป เนื่องจากหลายประเทศที่เป็นแหล่งนักท่องเที่ยวสำคัญของไทยมีแนวโน้มได้รับ Herd immunity ในช่วงนี้ ขณะที่ไทยเองก็มีความคืบหน้าในการฉีดวัคซีนมากขึ้น ทำให้ลดความกังวลด้านการระบาดได้มากขึ้น

ทั้งนี้การกลายพันธุ์ของไวรัส SARS-CoV-2 ที่ก่อให้เกิดโรค COVID-19 ถือเป็นความเสี่ยงที่สำคัญต่อการฟื้นตัวของภาคการท่องเที่ยวของไทย โดยเฉพาะไวรัสสายพันธุ์ที่ถูกตรวจพบในแอฟริกาใต้และบราซิล ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่ามีความต้านทานต่อระบบภูมิคุ้มกันของมนุษย์ค่อนข้างสูงเมื่อเทียบกับสายพันธุ์อื่น ส่งผลให้วัคซีนต้านโรค COVID-19 หลายขนานมีประสิทธิภาพลดลง อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบัน บริษัทผู้ผลิตวัคซีนหลายรายกำลังพัฒนาวัคซีนของตนให้สามารถยับยั้งการติดเชื้อไวรัสทั้งสองชนิดข้างต้น เช่น บริษัท Moderna ที่กำลังจะเริ่มการทดสอบทางคลินิกระยะสั้นสำหรับวัคซีนฉีดกระตุ้นภูมิคุ้มกัน (booster dose) เป็นต้น

ในส่วนของการส่งออกสินค้า มีแนวโน้มฟื้นตัวต่อเนื่องหลังจากหดตัวมากในช่วงไตรมาส 2 ปี 2020 (รูปที่ 5) โดยสินค้าที่ขยายตัวได้ในปีที่ผ่านมาคือสินค้าที่ได้รับอานิสงส์จากการอยู่และทำงานที่บ้าน (work from home) และสุขอนามัย ได้แก่ คอมพิวเตอร์ อุปกรณ์ และส่วนประกอบ (2.3%) เครื่องอิเล็กทรอนิกส์ (2.5%) ถุงมือยาง (94.9%) และอาหารทะเลกระป๋องและแปรรูป (3.4%) ขณะที่สินค้าที่มีการหดตัวมาก คือสินค้าคงทนและสินค้าฟุ่มเฟือย เช่น รถยนต์และส่วนประกอบ (-22.2%) สิ่งทอ (-16.8%) และอัญมณีและเครื่องประดับที่ไม่รวมทอง (-39.9%)



การส่งออกมีแนวโน้มฟื้นตัวดีกว่าที่เคยคาด ทำให้ EIC ปรับเพิ่มคาดการณ์มูลค่าส่งออกในปี 2021 เป็น 6.4% จากเดิมที่เคยคาดไว้ที่ 4.0% โดยจากรูปที่ 6 จะเห็นได้ว่ามูลค่าส่งออกของไทยมีการฟื้นตัวเทียบเท่ากับในช่วงก่อนเกิด COVID-19 แล้ว นับเป็นการฟื้นตัวที่เร็วกว่าที่เคยคาดไว้ นอกจากนี้ หากพิจารณาตัวเลขนำเข้าสินค้าวัตถุดิบ (หักทองคำ) และสินค้าวัตถุดิบสำคัญอื่น ๆ ก็พบว่ามีการฟื้นตัวเทียบเท่ากับในช่วงก่อนเกิด COVID-19 แล้วเช่นเดียวกัน นอกจากนี้ หากพิจารณาการส่งออกของหลายประเทศทั่วโลก (รูปที่ 7) ก็จะเห็นว่ามีการฟื้นตัวต่อเนื่อง โดย Manufacturing PMI : New orders ยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง แต่อาจมีการลดลงหรือชะลอลงบ้างในช่วงเดือนมกราคม 2021 จากการระบาดรอบใหม่ของ COVID-19 นอกจากนี้ เศรษฐกิจโลกที่มีแนวโน้มฟื้นตัวเร็วกว่าคาด จากการเร่งฉีดวัคซีนและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจขนาดใหญ่เป็นอีกปัจจัยที่ทำให้ EIC ประเมินว่าการส่งออกจะขยายตัวดีกว่าคาดที่ 6.4% ในปี 2021









อย่างไรก็ดี การฟื้นตัวของการส่งออกไทยในปีนี้ยังคงมีปัจจัยเสี่ยงที่ต้องจับตา ซึ่งความเสี่ยงหลักต่อการส่งออกประกอบด้วย

1) ปัญหาการขาดแคลนตู้สินค้าคอนเทนเนอร์ ซึ่งกระทบต่อผู้ส่งออกสินค้าไทยทั้งด้านต้นทุนค่าขนส่งที่เพิ่มขึ้นและระยะเวลาในการจัดหาตู้คอนเทนเนอร์เพื่อส่งออกที่นานขึ้น ซึ่งจะเป็นปัจจัยกดดันการส่งออกสินค้าโดยเฉพาะในช่วงไตรมาสที่ 1-2 ของปี 2021 (อ่านเพิ่มเติมใน Box : การขาดแคลนตู้คอนเทนเนอร์และผลกระทบต่อการส่งออกไทย หน้าที่ 59)

2) ความเสี่ยงจากความไม่แน่นอนทางการเมืองของเมียนมา นอกจากการกลับมาระบาดของ COVID-19 ทั้งในฝั่งของไทยและเมียนมาที่ยังไม่สามารถควบคุมได้ สถานการณ์ทางการเมืองในเมียนมาก็มีแนวโน้มที่จะส่งผลกระทบต่อการส่งออกไทยไปเมียนมาผ่าน 2 สาเหตุหลัก คือ 1) อุปสงค์สินค้าจากเมียนมาที่อาจซบเซาเนื่องจากมีการประท้วงภายในประเทศ และธุรกิจหลายแห่งไม่สามารถทำการได้ และ 2) การค้าขายชายแดนที่อาจหดตัวเนื่องจากไม่สามารถขนส่งสินค้าไปยังเมียนมาได้ ทั้งจากการปิดด่านและแรงงานที่ด่านไม่เพียงพอ โดยในเดือนมกราคม 2021 ด่านการค้าชายแดนไทย-เมียนมาเปิดเพียง 3 ด่านจากทั้งหมด 21 ด่าน หากสถานการณ์ยืดเยื้อ ย่อมส่งผลกระทบต่อการส่งออกไทยในระดับหนึ่ง เนื่องจากมูลค่าการส่งออกไปเมียนมาคิดเป็นสัดส่วน 1.6% ต่อการส่งออกรวมในปี 2020

3) เงินบาทที่แข็งค่าเมื่อเทียบกับคู่ค้าและคู่แข่ง โดยจะส่งผลโดยตรงต่อกำไรของผู้ส่งออก โดยเฉพาะผู้ส่งออกที่มีการใช้วัตถุดิบในประเทศ (local content) มาก (เช่น ผู้ส่งออกสินค้าเกษตร เป็นต้น) เนื่องจากไม่ได้รับประโยชน์จากการแข็งค่าของเงินบาทผ่านต้นทุนที่ลดลงของวัตถุดิบนำเข้า

ด้านเศรษฐกิจในประเทศ การระบาดรอบใหม่ทำให้การฟื้นตัวเกิดการสะดุดในระยะสั้น โดยการระบาดรอบใหม่ของไทยมีความรุนแรงมากกว่าการระบาดรอบแรกในปีก่อนหน้า สะท้อนจากจำนวนผู้ติดเชื้อที่สูงกว่าทั้งแบบรายวันและแบบสะสม แต่มาตรการควบคุมการระบาดกลับมีความเข้มงวดน้อยกว่าทั้งในเชิงพื้นที่และความเข้มงวดที่บังคับใช้กับภาคธุรกิจ สะท้อนจากดัชนีความเข้มงวดของมาตรการภาครัฐที่มีค่าความเข้มงวดน้อยกว่าการระบาดรอบแรกของในช่วงปีก่อนอย่างชัดเจน ซึ่งในส่วนของมาตรการควบคุมการระบาดของภาครัฐได้มีการแบ่งความเข้มงวดตามโซนพื้นที่ ต่างจากมาตรการในปีก่อนที่จัดทำเป็นมาตรการเดียวที่ใช้กับทั้งประเทศ โดยเริ่มประกาศใช้ตั้งแต่ช่วงต้นปี 2021 และมีการผ่อนคลายมาตรการตามมาในช่วงวันที่ 1 และ 23 กุมภาพันธ์ 2021 รายละเอียดตามรูปที่ 9 ทั้งนี้ในส่วนของผลกระทบของการระบาดรอบใหม่ต่อเศรษฐกิจ พบว่าการระบาดรอบใหม่ได้ส่งผลกระทบต่อหลายกิจกรรมเศรษฐกิจ แต่จะเห็นได้ว่าผลกระทบในรอบนี้มีน้อยกว่าการระบาดในรอบแรก และเริ่มฟื้นตัวแล้ว(bottomed out) (อ่านเพิ่มเติมได้ที่ Box : การติดตามผลกระทบการระบาดรอบใหม่ หน้าที่ 63)



แม้การระบาดรอบใหม่จะมีผลกระทบไม่มากเท่ากับครั้งก่อน แต่จะซ้ำเติมรายได้ของประชาชนผ่านแผลเป็นเศรษฐกิจที่ซบเซาอยู่แล้ว ซึ่งจะเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการฟื้นตัวของการบริโภคภาคเอกชนในระยะข้างหน้า โดยหากพิจารณาการเปิดปิดกิจการ (รูปที่ 13) ก็พบว่าสถานการณ์ค่อนข้างมีความน่าเป็นห่วงอยู่แล้ว และเมื่อประสบกับการระบาดรอบใหม่ก็อาจทำให้สถานการณ์ปรับแย่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะธุรกิจประเภท face-to-face เช่น โรงแรม ร้านอาหาร การขนส่ง และบริการอื่น ๆ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังภาวะการจ้างงานที่อาจปรับแย่ลงเช่นกัน โดยจากภาวะตลาดแรงงานล่าสุดได้บ่งชี้ว่า รายได้ของประชาชนอยู่ในภาวะซบเซา 1) สะท้อนจากชั่วโมงการทำงานของผู้มีงานทำลดลงต่อเนื่อง 2) สัดส่วนผู้ที่ทำงานต่ำระดับ (น้อยกว่า 35 ชั่วโมงต่อสัปดาห์) ปรับเพิ่มขึ้น และ 3) แรงงานย้ายไปสู่การประกอบอาชีพอิสระเพิ่มขึ้น ขณะที่นายจ้างและลูกจ้างลดลง ซึ่งประเด็นเหล่านี้ล้วนบ่งชี้ว่าแรงงานไทยมีรายได้และรายรับที่สม่ำเสมอลดลง (รูปที่ 14) ทั้งนี้จากผลของแผลเป็นทางเศรษฐกิจ (scarring effects) ด้านการปิดกิจการและภาวะการจ้างงานที่ยังซบเซาดังกล่าว จึงยังเป็นข้อจำกัดสำคัญต่อการฟื้นตัวของการใช้จ่ายของประชาชนในระยะต่อไป






ทั้งนี้ภาครัฐจะเป็นตัวขับเคลื่อนสำคัญของเศรษฐกิจไทยปีนี้ ผ่านการใช้จ่ายของภาครัฐทั้งในส่วนของงบประมาณ และเม็ดเงินจาก พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท โดยในส่วนของการเบิกจ่ายในงบประมาณ EIC คาดว่าภาครัฐจะมีการลงทุนด้านการก่อสร้างเพิ่มขึ้นถึง 9.4%YOY ในปี 2021 โดยเป็นการขยายตัวทั้งในส่วนของการก่อสร้างทั่วไปตามงบประมาณที่เพิ่มขึ้นมาก และการก่อสร้างในส่วนของเมกะโปรเจกต์ที่มีโครงการสำคัญ เช่น เมืองการบินอู่ตะเภา รถไฟฟ้าสายสีส้มตะวันตก และรถไฟทางคู่ เป็นต้น (รูปที่ 15) นอกจากนี้ ภาครัฐยังมีเม็ดเงินที่สามารถพยุงเศรษฐกิจได้เพิ่มเติมอีกราว 3.9 แสนล้านบาท (รูปที่ 16) ซึ่งมีที่มาจาก 2.5 แสนล้านบาทที่เหลือภายใต้ พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท (ในช่วงต้นปี 2021 มีเม็ดเงินคงเหลือในส่วนของ พรก.
กู้เงิน 1 ล้านล้านบาทราว 5 แสนล้านบาท แต่ล่าสุดภาครัฐได้ออกโครงการช่วยเหลือขนาดใหญ่ ได้แก่ โครงการเราชนะ และ ม. 33 เรารักกัน ซึ่งมีวงเงิน
ช่วยเหลือกว่า 2.5 แสนล้านบาท ครอบคลุมผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือกว่า 40 ล้านคน จึงทำให้เหลือเงินอีกราว 2.5 แสนล้านบาท) และจากงบกลางอีกราว 1.4 แสนล้านบาท (งบกลางเพื่อช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจาก COVID-19 4 หมื่นล้านบาท และงบกลางเพื่อกรณีฉุกเฉิน 9.9 หมื่นล้านบาท) ทั้งนี้ EIC คาดว่าภาครัฐมีแนวโน้มที่จะออกมาตรการเพิ่มเติมในระยะต่อไป ซึ่งมาตรการอาจเป็นในลักษณะการลงทุนหรือการเตรียมความพร้อมเพื่อ
ส่งเสริมการฟื้นตัวเศรษฐกิจ





ด้านการลงทุนภาคเอกชน EIC คาดว่ามีแนวโน้มฟื้นตัว แต่เป็นการขยายตัวในระดับไม่สูงมาก เนื่องจากยังมีหลายปัจจัยกดดัน (รูปที่ 17) โดยในภาพรวม เศรษฐกิจไทยยังมีแนวโน้มฟื้นตัวอย่างช้า ๆ ประกอบกับหลายความเสี่ยงที่ยังมีอยู่ เช่น การปิดกิจการที่อาจเพิ่มขึ้น ความเสี่ยงที่ COVID-19 อาจกลับมาระบาด และความเสี่ยงด้านความไม่สงบทางการเมือง เป็นต้น ทำให้คาดว่านักลงทุนจะยังไม่เชื่อมั่นมากนัก การฟื้นตัวของการลงทุนจึงมีแนวโน้มจำกัด โดยหากพิจารณาลงรายละเอียด พบว่าการลงทุนในหมวดเครื่องมือเครื่องจักรของภาคเอกชนมีแนวโน้มฟื้นตัวตามการส่งออก แต่การลงทุนด้านการก่อสร้างยังมีแนวโน้มซบเซาต่อเนื่อง สะท้อนจากพื้นที่อนุญาตก่อสร้างในช่วง 10 เดือนแรกของปี 2020 ที่หดตัวเกือบทุกประเภท ซึ่งมีนัยว่าการก่อสร้างในช่วงต่อมาหรือในช่วงปี 2021 มีแนวโน้มซบเซาต่อเนื่อง



ปัจจัยเสี่ยงของเศรษฐกิจไทยในปี 2021 ประกอบไปด้วย 1) การระบาดของ COVID-19 ที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้งทั้งในไทยและต่างประเทศ ตราบใดที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกันหมู่ 2) การฉีดวัคซีนในไทยที่อาจล่าช้ากว่าแผน ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะภาคการท่องเที่ยว 3) ภาระหนี้เสียที่อาจสูงกว่าคาดซึ่งอาจกระทบต่อเสถียรภาพภาคการเงิน 4) ภัยแล้งที่อาจเกิดขึ้น เนื่องจากระดับน้ำในเขื่อนที่ยังอยู่ในระดับต่ำ 5) ความไม่สงบทางการเมืองที่อาจกลับมาอีกครั้ง ซึ่งจะกระทบต่อความเชื่อมั่นโดยเฉพาะด้านการลงทุน และ 6) ความเสี่ยงภูมิรัฐศาสตร์โลกที่อาจปะทุขึ้นจากความขัดแย้งและการแข่งขันระหว่างจีนกับสหรัฐฯ อีกทั้ง ยังมีความขัดแย้งระหว่างจีนกับอินเดียและออสเตรเลียที่ต้องจับตามอง

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 1/2021  คลิกอ่านฉบับเต็ม 

EIC ปรับเพิ่มคาดการณ์เศรษฐกิจไทยปี 2021 เป็นขยายตัวที่ 2.6% จากเดิมคาดไว้ที่ 2.2% ตามการส่งออกที่ฟื้นตัวเร็วกว่าคาด ประกอบกับเม็ดเงินจากภาครัฐที่จะสนับสนุนเศรษฐกิจต่อเนื่อง อย่างไรก็ดี การฟื้นตัวของเศรษฐกิจในภาพรวมยังมีข้อจำกัดจากภาคท่องเที่ยวที่ฟื้นตัวช้าและผลของ
แผลเป็นเศรษฐกิจ

ภาคท่องเที่ยวยังมีแนวโน้มฟื้นตัวช้า แม้จะเริ่มมีการฉีดวัคซีนในหลายประเทศทั่วโลกแล้ว โดยคาดว่าจะมีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าไทยเพียง 3.7 ล้านคน ซึ่งการฟื้นตัวที่ชัดเจนของภาคท่องเที่ยวจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อหลายประเทศมีภาวะภูมิคุ้มกันหมู่แล้ว (Herd immunity) จากข้อมูลล่าสุด EIC ประเมินว่าประเทศพัฒนาแล้ว จะมีโอกาสได้ภาวะภูมิคุ้มกันหมู่ก่อนประเทศกำลังพัฒนา เพราะมีการจองซื้อวัคซีนล่วงหน้าในปริมาณมากประกอบกับโครงสร้างพื้นฐานด้านสาธารณสุขที่พร้อมกว่าในการฉีดวัคซีนให้ประชากร อย่างไรก็ตาม กลุ่มประเทศพัฒนาแล้วที่มีโอกาสได้รับภาวะภูมิคุ้มกันหมู่ที่เร็วกว่ากลับไม่ใช่กลุ่มนักท่องเที่ยวหลักของไทย จึงทำให้การท่องเที่ยวยังมีแนวโน้มฟื้นช้า โดยคาดว่าจะฟื้นตัวชัดเจนในช่วงไตรมาสที่ 4 ซึ่งเป็นช่วงที่ประเทศกำลังพัฒนาในเอเชียซึ่งเป็นกลุ่มนักท่องเที่ยวหลักของไทยจะทยอยมีภาวะภูมิคุ้มกันหมู่

ด้านการส่งออกมีแนวโน้มฟื้นตัวเร็วกว่าคาด โดยจากข้อมูลการส่งออกของหลายประเทศในช่วงหลัง พบว่ามีการฟื้นตัวต่อเนื่อง สะท้อนการฟื้นตัวที่ชัดเจนของเศรษฐกิจโลก ด้านการส่งออกของไทย พบว่ามูลค่าส่งออกในช่วงเดือนธันวาคมและมกราคมมีระดับเทียบเท่ากับในช่วงก่อนเกิด COVID-19 แล้ว ซึ่งนับเป็นการฟื้นตัวที่เร็วกว่าที่เคยคาดไว้ ขณะที่ในระยะต่อไป คาดว่าการส่งออกมีแนวโน้มปรับดีขึ้นต่อเนื่องตามทิศทางเศรษฐกิจโลกที่ฟื้นตัวจากการเร่งฉีดวัคซีนและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจของหลายประเทศ ดังนั้น จึงทำให้ EIC ปรับเพิ่มคาดการณ์มูลค่าส่งออกของไทยในปี 2021 เป็นขยายตัวที่ 6.4% จากเดิมที่เคยคาดไว้ที่ 4.0%

ด้านเศรษฐกิจในประเทศ พบว่าการระบาดรอบใหม่ทำให้การฟื้นตัวสะดุดในระยะสั้น และก็จะมีผลซ้ำเติมแผลเป็นเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นข้อจำกัดหลักของการฟื้นตัวในระยะข้างหน้า โดยจากการติดตามข้อมูลเศรษฐกิจ พบว่าการระบาดรอบใหม่มีผลกระทบต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทยโดยเฉพาะในช่วงเดือนมกราคม อย่างไรก็ดี ผลกระทบกลับมีน้อยกว่าการระบาดรอบแรกในช่วงปีก่อนหน้า เพราะมาตรการควบคุมโรคมีลักษณะเฉพาะเจาะจง (targeted) มากขึ้น รวมถึงภาคธุรกิจมีการปรับตัวเพื่อรองรับการระบาด นอกจากนี้ ยังพบว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นได้ผ่านจุดต่ำสุดไปแล้ว (bottomed out) ซึ่งสอดคล้องกับที่ EIC เคยคาดไว้ว่า ผลกระทบของการระบาดรอบใหม่จะมีประมาณ 2 เดือน ทั้งนี้แม้ผลกระทบเศรษฐกิจจะมีไม่มากเท่ากับรอบก่อน แต่ก็นับเป็นการซ้ำเติมแผลเป็นทางเศรษฐกิจของไทย กล่าวคือ กิจการบางประเภทที่ได้รับผลกระทบจากการระบาดรอบใหม่อาจประสบปัญหาด้านสภาพคล่องซ้ำเติมจนอาจทำให้ต้องปิดกิจการ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อภาวะการจ้างงานที่ซบเซาอยู่แล้ว โดยจากข้อมูลสะท้อนว่าชั่วโมงการทำงานรวมของแรงงานไทยลดลง สัดส่วนผู้ทำงานต่ำระดับ (ต่ำกว่า 35 ชั่วโมงต่อสัปดาห์) เพิ่มขึ้น และจำนวนคนทำงานอิสระเพิ่มขึ้น (มีระดับและความมั่นคงด้านรายได้ลดลง) ซึ่งประเด็นดังกล่าวบ่งชี้ว่า แรงงานไทยกำลังมีรายได้ลดลง ทำให้กำลังซื้อหายไปมาก จึงสร้างข้อจำกัดสำคัญต่อการฟื้นตัวในระยะถัดไป

เม็ดเงินจากภาครัฐจะเป็นปัจจัยหลักสนับสนุนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทย ผ่านการใช้จ่ายทั้งในส่วนของงบประมาณ และเม็ดเงินจาก พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท โดยในส่วนของการเบิกจ่ายในงบประมาณ EIC คาดว่าภาครัฐจะมีการลงทุนด้านการก่อสร้างเพิ่มขึ้นถึง 9.4%YOY ในปี 2021 จากการก่อสร้างทั่วไปตามงบประมาณและโครงการเมกะโปรเจกต์เป็นสำคัญ นอกจากนี้ ภาครัฐยังมีการช่วยเหลือเศรษฐกิจเพิ่มเติมผ่านการให้เงินเยียวยาผู้ที่ได้รับผลกระทบ ซึ่งมาตรการล่าสุด ได้แก่ โครงการเราชนะ และ ม. 33 เรารักกัน ซึ่งมีวงเงินช่วยเหลือกว่า 2.5 แสนล้านบาท ครอบคลุมผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือกว่า 40 ล้านคน นับเป็นเม็ดเงินขนาดใหญ่จะที่ช่วยพยุงเศรษฐกิจในช่วงนี้ ขณะที่ในระยะต่อไป EIC คาดว่าภาครัฐจะมีมาตรการเพิ่มเติมซึ่งอาจเน้นด้านการลงทุนหรือการเตรียมความพร้อมเพื่อส่งเสริมการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจเป็นหลัก โดยภาครัฐยังมีเม็ดเงินที่จะพยุงเศรษฐกิจได้เพิ่มเติมอีกราว 3.9 แสนล้านบาท ซึ่งมีที่มาจากเงินส่วนที่เหลือมูลค่า 2.5 แสนล้านบาท ของพรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท และจากงบกลางอีกราว 1.4 แสนล้านบาท

ด้านความเสี่ยงของเศรษฐกิจไทย ประกอบไปด้วย 1) การระบาดของ COVID-19 ที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้งทั้งในไทยและต่างประเทศ ตราบใดที่ยังไม่เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ 2) การฉีดวัคซีนในไทยที่อาจล่าช้ากว่าแผน ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะภาคการท่องเที่ยว 3) ภาระหนี้เสียที่อาจสูงกว่าคาดซึ่งอาจกระทบต่อเสถียรภาพภาคการเงิน 4) ภัยแล้งที่อาจเกิดขึ้น เนื่องจากระดับน้ำในเขื่อนที่ยังอยู่ในระดับต่ำ 5) ความไม่สงบทางการเมืองที่อาจกลับมาอีกครั้ง ซึ่งจะกระทบต่อความเชื่อมั่นโดยเฉพาะด้านการลงทุน และ 6) ความเสี่่ยงภูมิรัฐศาสตร์ โลกที่่อาจปะทุขึ้้นจากความขัดแย้งและการแข่งขันระหว่างจีนกับสหรัฐฯ อีกทั้ง ยังมีความขัดแย้งระหว่างจีนกับอินเดียและออสเตรเลียที่ต้องจับตามอง

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 1/2021  คลิกอ่านฉบับเต็ม 

EIC ปรับเพิ่มประมาณการ GDP ของไทยปี 2021 เป็น 2.6% จากเดิมที่ 2.2% จากแนวโน้มการส่งออกที่ขยายตัวได้ดี ตามการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลกที่ดีกว่าคาด และจากเม็ดเงินภาครัฐที่สนับสนุนเศรษฐกิจต่อเนื่อง อย่างไรก็ดี การฟื้นตัวของกำลังซื้อในประเทศยังมีข้อจำกัดจากรายได้ภาคท่องเที่ยวต่างประเทศที่จะฟื้นตัวช้าและผลของแผลเป็นเศรษฐกิจที่กระทบต่อรายได้และงบดุลของ SME และภาคครัวเรือน

เศรษฐกิจโลกมีแนวโน้มฟื้นตัวได้แข็งแกร่งมากขึ้น แต่จะมีความแตกต่างกันระหว่างประเทศต่าง ๆ ค่อนข้างมากตามความเร็วของการฉีดวัควีน COVID-19 และขนาดของมาตรการภาครัฐในการกระตุ้นเศรษฐกิจเป็นสำคัญ EIC ประเมินเศรษฐกิจโลกในปี 2021 จะขยายตัว 5.6% ดีกว่าที่คาดไว้เดิมที่ 5.0% หลังจากที่หดตัว 3.5% ในปี 2020 โดยเศรษฐกิจส่วนใหญ่จะกลับมาขยายตัวเป็นบวกในปีนี้ (synchronized recovery) เป็นผลจากความคืบหน้าของการค้นพบและฉีดวัคซีน มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ และฐานต่ำ อย่างไรก็ดี ความเร็วของการฟื้นตัวในระยะข้างหน้าของประเทศต่าง ๆ จะมีความแตกต่างกันอยู่ค่อนข้างมาก ขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่ 1) ความรวดเร็วในการฉีดวัคซีนจนได้รับภูมิคุ้มกันหมู่ (race to herd immunity) โดยประเทศที่มีภูมิคุ้มกันหมู่ได้ก่อน จะสามารถเปิดเมืองและมีกิจกรรมทางเศรษฐกิจในลักษณะ face to face ได้มากขึ้น 2) ความต่อเนื่องและเพียงพอของมาตรการภาครัฐเพื่อลดผลกระทบจากแผลเป็นทางเศรษฐกิจ และ 3) โครงสร้างเศรษฐกิจซึ่งหากมีการพึ่งพาภาคบริการโดยเฉพาะภาคท่องเที่ยวระหว่างประเทศสูง หรืองบดุลของภาคครัวเรือนหรือภาคธุรกิจมีความเปราะบางอยู่ก่อนหน้าจะมีการฟื้นตัวได้ช้ากว่า โดย EIC ประเมินว่าประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่จะได้ภูมิคุ้มกันหมู่ ในช่วงไตรมาสที่ 2-3 ปี 2021 เนื่องจากมีการจองซื้อวัคซีนล่วงหน้าในปริมาณมากประกอบกับโครงสร้างพื้นฐานด้านสาธารณสุขที่พร้อมกว่าในการฉีดวัคซีนให้ประชากร ซึ่งจะทำให้เศรษฐกิจประเทศพัฒนาแล้วเร่งตัวขึ้นเร็วในช่วงครึ่งหลังของปีนี้ ในขณะที่ประเทศในกลุ่ม EM จะได้ภูมิคุ้มกันหมู่ช้ากว่าและมีความแตกต่างกันมาก (เช่น จีนและไทยได้ในไตรมาสที่ 1/2022 ในขณะที่กลุ่ม CLMV อาจต้องรอไปจนถึงครึ่งหลังของปี 2022)

สำหรับด้านมาตรการของภาครัฐ ในส่วนนโยบายการคลัง กลุ่มประเทศพัฒนาแล้วได้ออกมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจขนาดใหญ่กว่ากลุ่มประเทศกำลังพัฒนา จากความสามารถในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนปริมาณมากในต้นทุนที่ต่ำ และยังมีแนวโน้มออกมาตรการกระตุ้นเพิ่มเติม โดยเฉพาะในสหรัฐฯ ที่ล่าสุดได้มีการเสนอมาตรการกระตุ้นขนาด 1.9 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งจะทำให้เศรษฐกิจสหรัฐฯ เร่งตัวขึ้นอย่างมากและจะเป็นเครื่องจักรสำคัญที่ขับเคลื่อนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลกในปีนี้ ขณะที่บางประเทศในกลุ่ม EM อาจเผชิญข้อจำกัดในการออกมาตรการเพิ่มเติม หลังหนี้สาธารณะเพิ่มสูงขึ้นมากและมีการถูกลดอันดับความน่าเชื่อถือลง สำหรับนโยบายการเงิน ธนาคารกลางของสหรัฐฯ ยุโรป และญี่ปุ่น จะคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายในระดับต่ำและการเข้าซื้อพันธบัตรรัฐบาลต่อเนื่องในปีนี้ เพื่อดูแลต้นทุนทางการเงินของภาครัฐและเอกชนให้อยู่ในระดับต่ำ

ทั้งนี้การฟื้นตัวอย่างรวดเร็วของเศรษฐกิจสหรัฐฯ จากมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ทำให้ตลาดเริ่มมีความกังวลต่ออัตราเงินเฟ้อที่เร่งตัวขึ้น จนทำให้อัตราพันธบัตรรัฐบาลระยะยาวของสหรัฐฯ ปรับขึ้นอย่างมีนัย อย่างไรก็ดี EIC ประเมินว่า ความเสี่ยงของอัตราเงินเฟ้อที่จะเร่งตัวขึ้นมากจนเป็นเหตุให้การฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลกต้องหยุดชะงักลงในปีนี้ยังมีจำกัดและอยู่ในระดับที่บริหารจัดการได้ เนื่องจากตลาดแรงงานในประเทศส่วนใหญ่ยังมี slack1 อยู่พอสมควรทำให้แรงกดดันต่อการขึ้นของค่าแรงมีไม่มาก รวมทั้งการคาดการณ์เงินเฟ้อในอนาคตของประเทศส่วนใหญ่ยังต่ำกว่าเป้าหมายเงินเฟ้อของธนาคารกลาง ทั้งนี้ แม้ตลาดจะคาดการณ์ว่าธนาคารกลางสหรัฐฯ มีแนวโน้มลดการเข้าซื้อสินทรัพย์ทางการเงินเป็นประเทศแรกในช่วงต้นปี 2022 แต่ EIC เชื่อว่า การปรับลดการซื้อสินทรัพย์จะเป็นไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป ขณะที่การขึ้นดอกเบี้ยนโยบายจะไม่เกิดขึ้นจนถึงปี 2023 หรือ ไปจนถึงครึ่งแรกของปี 2524 สะท้อนกรอบนโยบายการเงินของสหรัฐฯ ที่ให้ความสำคัญต่อเป้าหมายของการขยายตัวเศรษฐกิจ การจ้างงาน และเงินเฟ้อ และยังมีการเพิ่มความยืดหยุ่นของกรอบนโยบายให้สามารถรองรับสถานการณ์เงินเฟ้อที่อาจสูงกว่าเป้าหมายได้นานมากขึ้น แต่ยังต้องจับตามองพลวัตของอัตราเงินเฟ้อในระยะปานกลางที่อาจสูงขึ้นได้กว่าคาด จากการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจโลก เช่น ห่วงโซ่การผลิตของโลกที่สั้นลง การค้าระหว่างประเทศที่ลดลง หรือการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ซึ่งอาจทำให้ต้นทุนการผลิตและระดับราคาสินค้าปรับสูงขึ้นได้เร็วกว่าในอดีต จนเป็นเงื่อนไขทำให้ธนาคารกลางต่าง ๆ ต้องปรับขึ้นดอกเบี้ยเร็วและแรงกว่าคาด ส่งผลให้เกิดความผันผวนของตลาดการเงินและเศรษฐกิจโดยรวมได้

การส่งออกของไทยมีแนวโน้มฟื้นตัวเร็วกว่าคาดตามการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลก แต่ภาคการท่องเที่ยวยังมีแนวโน้มฟื้นตัวช้า โดยจากข้อมูลการส่งออกของประเทศต่าง ๆ ในช่วง 2-3 เดือนล่าสุด พบว่ามีการฟื้นตัวต่อเนื่องสะท้อนการฟื้นตัวที่ชัดเจนของเศรษฐกิจโลก ซึ่งในส่วนของไทย พบว่ามูลค่าส่งออกในช่วงเดือนธันวาคมและมกราคมมีระดับเทียบเท่ากับในช่วงก่อนเกิด COVID-19 แล้ว นับเป็นการฟื้นตัวที่เร็วกว่าที่เคยคาดไว้ ขณะที่ในระยะต่อไป คาดว่าการส่งออกมีแนวโน้มปรับดีขึ้นต่อเนื่องตามทิศทางเศรษฐกิจโลกที่ฟื้นตัวจากการเร่งฉีดวัคซีนและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจของประเทศต่าง ๆ โดยเฉพาะสหรัฐฯ ดังนั้น จึงทำให้ EIC ปรับเพิ่มคาดการณ์มูลค่าส่งออกของไทยในปี 2021 เป็นขยายตัวที่ 6.4% จากเดิมที่เคยคาดไว้ที่ 4.0% อย่างไรก็ดี ภาคท่องเที่ยวของไทยยังมีแนวโน้มฟื้นตัวช้า โดยคาดว่าจะมีนักท่องเที่ยวต่างชาติในปีนี้เพียง 3.7 ล้านคน เนื่องจากการเดินทางระหว่างประเทศจะฟื้นตัวได้อย่างชัดเจน ก็ต่อเมื่อประเทศส่วนใหญ่มีภาวะภูมิคุ้มกันหมู่แล้ว (Herd immunity) ซึ่งจะทำให้ประเทศเหล่านั้นเปิดประเทศต่อนักเดินทางที่ฉีดวัคซีนแล้วทั้งขาเข้าและขาออกอย่างเสรีมากขึ้น อย่างไรก็ตาม กลุ่มประเทศพัฒนาแล้วที่มีโอกาสได้รับภาวะภูมิคุ้มกันหมู่ที่เร็วกว่าในช่วงไตรมาสที่ 2 และ 3 ของปีนี้ กลับไม่ใช่กลุ่มนักท่องเที่ยวหลักของไทย จึงทำให้การท่องเที่ยวของไทยยังมีแนวโน้มฟื้นช้า โดยคาดว่าจะฟื้นตัวชัดเจนในช่วงไตรมาสที่ 4 ของปีนี้และต้นปีหน้าซึ่งเป็นช่วงที่ประเทศกำลังพัฒนาในเอเชียซึ่งเป็นกลุ่มนักท่องเที่ยวหลักของไทยจะทยอยมีภูมิคุ้มกันหมู่มากขึ้น

ด้านเศรษฐกิจในประเทศ พบว่า แม้การระบาดรอบใหม่จะส่งผลกระทบต่อกิจกรรมทางเศรษฐกิจน้อยกว่าการระบาดรอบแรก แต่ก็ทำให้การฟื้นตัวของการใช้จ่ายและรายได้สะดุดลงในระยะสั้น ซึ่งจะมีผลซ้ำเติมต่อแผลเป็นทางเศรษฐกิจและเป็นข้อจำกัดหลักของการขยายตัวของกำลังซื้อในระยะข้างหน้า โดยจากการติตตามข้อมูลเศรษฐกิจล่าสุด พบว่าการระบาดรอบใหม่มีผลกระทบต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทยอย่างชัดเจน โดยเฉพาะในช่วงเดือนมกราคม อย่างไรก็ดี พบว่าผลกระทบกลับมีน้อยกว่าการระบาดรอบแรกในช่วงปีก่อน จากมาตรการควบคุมโรคที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น และการปรับตัวของภาคธุรกิจและภาคครัวเรือน นอกจากนี้ ยังพบว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นได้ผ่านจุดต่ำสุดไปแล้ว (bottomed out) ซึ่งสอดคล้องกับที่ EIC เคยคาดไว้ว่าผลกระทบของการระบาดรอบใหม่จะมีประมาณ 2 เดือน ทั้งนี้แม้ผลกระทบทางเศรษฐกิจจะมีไม่มากเท่ากับที่เคยเกิด แต่นับเป็นการซ้ำเติมแผลเป็นเศรษฐกิจของไทย กล่าวคือ การเปิดกิจการใหม่มีแนวโน้มลดลง 3 ปีติดต่อกัน ขณะที่กิจการในภาคบริการที่ได้รับผลกระทบจากการระบาดรอบใหม่อาจประสบปัญหาด้านสภาพคล่องซ้ำเติม ส่งผลกระทบเพิ่มเติมต่อการลงทุนและภาวะการจ้างงานที่ซบเซาอยู่แล้ว โดยข้อมูลตลาดแรงงานสะท้อนว่า แม้อัตราการว่างงาน ณ ธันวาคม 2020 จะอยู่ในระดับไม่สูงมากที่ 1.5% แต่ผลกระทบต่อรายได้ของครัวเรือนรุนแรงและกว้างขวางกว่านั้น สะท้อนจาก 1) ชั่วโมงการทำงานเฉลี่ยของแรงงานไทยที่ลดลงกว่า 6% ขณะที่สัดส่วนผู้ทำงานต่ำระดับ (ต่ำกว่า 35 ชั่วโมงต่อสัปดาห์) เพิ่มขึ้นกว่า 1.8 ล้านคน (เทียบช่วงปี 2020 กับค่าเฉลี่ย 5 ปีก่อนหน้า) 2) จำนวนคนทำงานอาชีพอิสระเพิ่มขึ้นกว่า 1.3 ล้านคนในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงธันวาคม 2020 ซึ่งถือเป็นงานที่มีระดับและความมั่นคงด้านรายได้ที่น้อยกว่าเมื่อเทียบกับตำแหน่งงานในลักษณะนายจ้างและลูกจ้างที่ปรับลดลง รวมทั้งมีข้อมูลที่ชี้ว่า รายได้เฉลี่ยของอาชีพอิสระประเภทต่าง ๆ ก็ลดลงจากเดิมมากเช่นกัน จากอุปทานแรงงานที่เพิ่มขึ้นมากในภาวะเศรษฐกิจซบเซา และ 3) จำนวนแรงงานที่ช่วยงานที่บ้านโดยไม่มีรายได้เพิ่มขึ้นกว่า 1.4 ล้านคนในช่วงเวลาเดียวกัน
ซึ่งข้อมูลดังกล่าวบ่งชี้ว่า แม้การว่างงานจะไม่มาก แต่แรงงานไทยเผชิญปัญหารายได้ลดลงอย่างรุนแรง จากการทำงานที่ต่ำกว่าศักยภาพ ทำให้กำลังซื้อและความเชื่อมั่นในการบริโภคถูกกระทบมาก จนเป็นข้อจำกัดสำคัญต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจในระยะถัดไป

อย่างไรก็ดี เม็ดเงินจากภาครัฐเป็นปัจจัยหลักสนับสนุนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทย ผ่านการใช้จ่ายทั้งในส่วนของงบประมาณ และเม็ดเงินจาก พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท โดยในส่วนของการเบิกจ่ายในงบประมาณ EIC คาดว่าภาครัฐจะมีการลงทุนด้านการก่อสร้างเพิ่มขึ้นถึง 9.4%YOY ในปี 2021 จากการก่อสร้างทั่วไปตามงบประมาณและโครงการเมกะโปรเจกต์เป็นสำคัญ นอกจากนี้ ภาครัฐยังมีการช่วยเหลือเศรษฐกิจเพิ่มเติมผ่านการให้เงินเยียวยาผู้ที่ได้รับผลกระทบ ซึ่งมาตรการล่าสุด ได้แก่ โครงการเราชนะ และ ม. 33 เรารักกัน ซึ่งมีวงเงินช่วยเหลือกว่า 2.5 แสนล้านบาท ครอบคลุมผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือกว่า 40 ล้านคน นับเป็นเม็ดเงินขนาดใหญ่จะที่ช่วยพยุงเศรษฐกิจในช่วงนี้ ขณะที่ในระยะต่อไป EIC คาดว่าภาครัฐจะมีมาตรการเพิ่มเติมซึ่งอาจเน้นด้านการลงทุนหรือการเตรียมความพร้อมเพื่อส่งเสริมการฟื้นตัวเศรษฐกิจเป็นหลัก โดยภาครัฐยังเหลือเงินที่จะพยุงเศรษฐกิจได้เพิ่มเติมอีกราว 3.9 แสนล้านบาท ซึ่งมีที่มาจาก 2.5 แสนล้านบาทที่เหลือภายใต้ พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท และจากงบกลางอีกราว 1.4 แสนล้านบาท

ด้านนโยบายการเงิน คาดว่า ธปท. จะคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ 0.5% ตลอดปี 2021 รวมทั้งใช้มาตรการเฉพาะจุดร่วมกับหน่วยงานอื่น ๆ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการส่งผ่านนโยบายการเงินและจัดสรรสภาพคล่อง รวมถึงสนับสนุนการปรับปรุงโครงสร้างหนี้และการจัดการกับหนี้เสีย ภาวะการเงินโดยรวมของไทยยังคงอยู่ในระดับผ่อนคลายจากการที่ ธปท. คงอัตราดอกเบี้ยนโยบายไว้ที่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ และใช้มาตรการต่าง ๆ เพื่อกระจายสภาพคล่องและลดค่าใช้จ่ายด้านการชำระหนี้ให้แก่ครัวเรือนและธุรกิจที่ได้รับผลกระทบ อย่างไรก็ดี อัตราดอกเบี้ยพันธบัตรรัฐบาลระยะยาวของไทยโน้มสูงขึ้นตามอัตราดอกเบี้ยพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ ในระยะต่อไป EIC คาดว่า ธปท. จะคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ระดับ 0.5% ตลอดปี 2021 ควบคู่กับการเข้าซื้อพันธบัตรรัฐบาลเมื่อจำเป็นเพื่อดูแลดอกเบี้ยในตลาดการเงินให้อยู่ในระดับต่ำเพื่อสนับสนุนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจภายใต้แนวโน้มเงินเฟ้อที่จะยังอยู่ในระดับต่ำ (คาดเงินเฟ้อทั่วไปปี 2021 อยู่ที่ 1.3%) นอกจากนี้ คาดว่า ธปท. จะปรับรูปแบบการช่วยเหลือลูกหนี้เพื่อกระจายสภาพคล่องไปยังธุรกิจ SME ได้มากขึ้น โดยแบ่งธุรกิจออกเป็น 2 กลุ่มคือ 1) ธุรกิจที่ยังสามารถดำเนินกิจการได้ หรือต้องการฟื้นฟูกิจการแต่ขาดสภาพคล่องนั้น ธปท. จะมีการปรับเงื่อนไขของมาตรการ Soft loan และการใช้เครื่องมือการค้ำประกันความเสี่ยงของ บสย. เพื่อให้ธุรกิจที่เผชิญปัญหาสามารถเข้าถึงสินเชื่อได้มากขึ้น และ 2) ธุรกิจที่มีภาระหนี้ที่มีหลักประกัน แต่อุปสงค์ฟื้นตัวช้าทำให้ขาดรายได้ คาดว่า ธปท. จะผลักดันให้ใช้มาตรการโกดังเก็บหนี้เพื่อลดภาระทั้งเงินต้นและดอกเบี้ยของลูกหนี้ ตลอดจนลดความเสี่ยงของการปรับลดลงอย่างรุนแรงของราคาสินทรัพย์ ในภาคอสังหาริมทรัพย์และธุรกิจโรงแรม

สำหรับค่าเงินบาท ณ สิ้นปี 2021 EIC คาดว่ามีแนวโน้มอ่อนค่าลงจากสิ้นปีก่อนมาอยู่ในช่วง 30-31 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐ โดยส่วนใหญ่เป็นผลจากเงินดอลลาร์สหรัฐที่มีแนวโน้มแข็งค่าขึ้นเป็นสำคัญ เนื่องจากการฟื้นตัวของเศรษฐกิจสหรัฐมีแนวโน้มเร็วกว่าประเทศอื่นตามมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจเพิ่มเติม 1.9 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ และอัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ ระยะยาวที่ปรับเพิ่มขึ้นเร็ว สำหรับปัจจัยในประเทศนั้น EIC มองว่า การฟื้นตัวอย่างช้า ๆ ของเศรษฐกิจของไทย และการเกินดุลบัญชีเดินสะพัดที่ลดลงจากปีก่อนมาอยู่ที่ราว 1.9% ต่อ GDP ในปี 2021 จะลดแรงกดดันด้านการแข็งค่าของเงินบาทลงได้บ้าง อย่างไรก็ดี นักลงทุนจะยังมีความเชื่อมั่นต่อเสถียรภาพด้านต่างประเทศของไทยทำให้เงินบาทจะไม่อ่อนค่าอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ ธปท. จะเผชิญกับข้อจำกัดในการดูแลค่าเงินบาทมากขึ้น หลังไทยถูกจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่สหรัฐฯ จับตาการแทรกแซงค่าเงิน (Monitoring List) สำหรับความเสี่ยงที่อาจกดดันให้เงินบาทอ่อนค่ามากกว่าคาดมาจากสถานการณ์การเมืองไทยที่อาจมีความไม่แน่นอนมากขึ้น และการฟื้นตัวของนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ช้ากว่าที่ประเมินไว้

ทั้งนี้เศรษฐกิจไทยในปี 2021 ยังมีความเสี่ยงด้านต่ำที่สำคัญ ประกอบด้วย 1) การระบาดของ COVID-19 ที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้ง ทั้งในไทยและต่างประเทศ ตราบใดที่ยังไม่เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ 2) การฉีดวัคซีนในไทยที่อาจล่าช้ากว่าแผน ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะภาคการท่องเที่ยว 3) ภาระหนี้เสียที่อาจสูงกว่าคาดซึ่งอาจกระทบต่อเสถียรภาพภาคการเงิน 4) ปัญหาเสถียรภาพการเมืองในประเทศที่อาจกระทบต่อความเชื่อมั่นโดยเฉพาะด้านการลงทุน และ 5) ความเสี่ยงภูมิรัฐศาสตร์โลกที่อาจปะทุขึ้นอีกจากการแข่งขันทางการค้าและเทคโนโลยีระหว่างจีนกับสหรัฐฯ ขณะที่ความเสี่ยงด้านสูงที่สำคัญ ได้แก่ การใช้จ่ายของภาครัฐที่มากกว่าคาด

ในภาพรวม เศรษฐกิจไทยมีแนวโน้มฟื้นตัวช้า และมีความเสี่ยงที่จะเกิด permanent output loss ขนาดใหญ่ สะท้อนการพึ่งพาภาคท่องเที่ยวที่ฟื้นตัวช้าและแผลเป็นเศรษฐกิจที่ค่อนข้างลึก ซึ่งอาจกระทบต่ออัตราการขยายตัวเศรษฐกิจในระยะยาวได้ โดยจากการศึกษาของ EIC พบว่า ระดับ GDP ของไทยจะกลับไปสู่ระดับก่อนเกิด COVID-19 ได้ในช่วงปลายปี 2022 หรือต้นปี 2023 ซึ่งถือว่าค่อนข้างช้าเมื่อเทียบกับประเทศส่วนใหญ่ สะท้อนการพึ่งพาของเศรษฐกิจไทยต่อภาคท่องเที่ยวในระดับสูงเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก (12% ของ GDP) และการคาดการณ์ว่าจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติจะฟื้นตัวอย่างช้าๆ จนกว่าการฉีดวัคซีนจะกระจายจนทำให้เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ทั้งในไทยและในประเทศที่เป็นแหล่งนักท่องเที่ยวหลักของไทย นอกจากนั้น มีโอกาสสูงที่ GDP ของไทยจะไม่กลับไปสู่ระดับของ trend เดิม และจะเกิด permanent output loss ขนาดใหญ่ โดยพิจารณาจากส่วนต่างในช่วงของระดับ GDP ในกรณีที่ไม่มี COVID-19 เกิดขึ้นเทียบกับระดับ GDP ตามการคาดการณ์ล่าสุดของ IMF และ EIC ในช่วง 3 ปีข้างหน้า พบว่า ระดับส่วนต่างของ GDP ระหว่าง 2 กรณีของไทย (output shortfall) อยู่ที่ประมาณ 8-9% ซึ่งถือว่า เป็นช่องว่างที่ค่อนข้างมากเมื่อเทียบกับประเทศอื่น ๆ ทั้งนี้การที่เศรษฐกิจอยู่ในระดับที่ต่ำกว่าระดับศักยภาพค่อนข้างมากต่อเนื่องเป็นเวลานาน จะทำให้รายได้ การจ้างงาน และกำลังซื้อในประเทศฟื้นตัวได้อย่างช้า ๆ ขณะที่ปัญหางบดุลและฐานะทางการเงินของภาค SME และภาคครัวเรือนจะต้องใช้เวลานานขึ้นในการซ่อมแซม ปัจจัยด้านอุปสงค์เหล่านี้ จะทำให้ปัญหาการว่างงานและการทำงานต่ำระดับระยะยาวมีมากขึ้น รวมทั้งการลงทุนของภาคธุรกิจชะลอลงทำให้การนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมายกระดับประสิทธิภาพการผลิตและขีดความสามารถในการแข่งขันมีจำกัด ซึ่งอาจนำไปสู่ข้อจำกัดด้านอุปทานและการลดลงของอัตราการเติบโตของเศรษฐกิจในระยะยาวได้ EIC ประเมินว่า ภาครัฐอาจพิจารณาใช้มาตรการทางเศรษฐกิจเพิ่มเติมเพื่อลดระดับแผลเป็นทางเศรษฐกิจและ output loss ในระยะสั้น ผ่านการเร่งดำเนินการฉีดวัคซีนและการประสานงานการเปิดการท่องเที่ยวระหว่างประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ มาตรการเยียวยาและฟื้นฟูให้กับ SME และแรงงานที่มีลักษณะเจาะจงและเชื่อมโยงมากขึ้นทั้งการช่วยเหลือทางการเงิน การสร้างงานและการจับคู่งาน และการลดข้อจำกัดอุปสรรคในการดำเนินธุรกิจ ตลอดจนผลักดันมาตรการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจในการรองรับการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจโลกและโอกาสด้านธุรกิจใหม่ ๆ ภายหลัง COVID-19 จบลง ผ่านการลงทุนและการทำงานร่วมกับภาคเอกชนในการปรับทักษะแรงงาน (upskill/reskill) และการเพิ่มศักยภาพของ SME โดยเฉพาะการนำเทคโนโลยี่ดิจิทัลมาใช้อย่างมีประสิทธิภาพ

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 4/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

ในการศึกษาเรื่องผลกระทบทางเศรษฐกิจจากการประท้วงนั้น EIC ได้พยายามศึกษาเทียบเคียงจากเหตุการณ์ในอดีตของไทย ได้แก่ เหตุการณ์ชุมนุมของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย (เสื้อเหลือง), กลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (เสื้อแดง) และคณะกรรมการประชาชนเพื่อการเปลี่ยนแปลงปฏิรูปประเทศไทยให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์แบบอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (กปปส.) โดยจะทำการศึกษากับตัวชี้วัดเศรษฐกิจสำคัญ ซึ่งได้ผลดังนี้



ผลกระทบต่อภาคเศรษฐกิจจริง

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 4/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

เศรษฐกิจไทยในระยะต่อไปมีแนวโน้มฟื้นตัวแบบค่อยเป็นค่อยไป จากผลของแผลเป็นเศรษฐกิจ (scarring effects) ซึ่งการฟื้นตัวจะมีลักษณะแตกต่างกันในแต่ละภาคเศรษฐกิจและสินค้า (uneven) โดยคาดว่าเม็ดเงินจากภาครัฐจะยังสนับสนุนเศรษฐกิจต่อเนื่อง ทั้งนี้ยังต้องจับตาความเสี่ยงอีกหลายประการ

ข้อมูลเศรษฐกิจไทยล่าสุดในช่วงไตรมาส 3 ปี 2020 หดตัวน้อยลงหลังจากการที่ภาครัฐผ่อนคลายมาตรการปิดเมืองซึ่งเป็นปัจจัยสนับสนุนการฟื้นตัวของการบริโภคเอกชน และยังได้รับอานิสงส์จากการขยายตัวของการบริโภคและการลงทุนภาครัฐ โดย GDP หดตัวน้อยลงที่ -6.4%YOY หลังจากหดตัวสูงถึง -12.1%YOY ในไตรมาสที่ 2 ซึ่งนับเป็นอัตราหดตัวที่น้อยกว่าคาด จากการฟื้นตัวเร็วของการบริโภคภาคเอกชน สะท้อนจากตัวเลขการใช้จ่ายเอกชนที่ไม่รวมนักท่องเที่ยวต่างชาติซึ่งกลับมาขยายตัวถึง 3.8%YOY ซึ่งส่วนหนึ่งได้รับการสนับสนุนจากมาตรการช่วยเหลือภาครัฐที่ทยอยออกมาต่อเนื่อง อาทิ โครงการกำลังใจ โครงการเราเที่ยวด้วยกัน และมาตรการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง สำหรับการบริโภคและการลงทุนภาครัฐมีการขยายตัวสูงจากการเร่งเบิกจ่ายงบประมาณในปี 2020 (3.4%YOY และ 18.5%YOY ตามลำดับ) ในขณะที่ภาคการส่งออกมีการฟื้นตัวตามภาวะเศรษฐกิจโลก อย่างไรก็ดี ภาคการท่องเที่ยวต่างชาติยังซบเซาจากการที่ยังไม่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติเข้าประเทศ และการลงทุนภาคเอกชนยังคงหดตัวสูง

สำหรับเศรษฐกิจในช่วงไตรมาสสุดท้ายของปี 2020 มีแนวโน้มฟื้นตัวต่อเนื่อง แต่ในอัตราที่ชะลอลง ซึ่งส่วนหนึ่งได้รับปัจจัยสนับสนุนจากฐานต่ำในปี 2019 ที่มีการจัดทำงบประมาณล่าช้า ทำให้คาดว่าการบริโภคและการลงทุนภาครัฐจะยังคงขยายตัวในระดับสูง ประกอบกับมาตรการภาครัฐที่มีการจัดทำในช่วงไตรมาส 4 จะมีส่วนในการสนับสนุนการใช้จ่ายของประชาชนต่อเนื่อง ได้แก่ มาตรการคนละครึ่ง มาตรการช้อปดีมีคืน และการโอนเงินช่วยเหลือผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐเพิ่มเติม ขณะที่การลงทุนภาคเอกชนและภาคการท่องเที่ยวจะยังคงซบเซาต่อเนื่อง แม้ล่าสุดจะมีมาตรการเปิดรับนักท่องเที่ยวต่างชาติแล้ว แต่เป็นเพียงส่วนน้อยเท่านั้น สำหรับภาคการส่งออกมีแนวโน้มฟื้นตัวช้าลงตามทิศทางเศรษฐกิจโลกที่เริ่มฟื้นตัวชะลอลง รวมถึงมีการกลับมาแพร่ระบาดอีกระลอกของ COVID-19 ในหลายประเทศที่เป็นคู่ค้าสำคัญของไทย โดยเฉพาะหลายประเทศในยุโรป ทั้งนี้ EIC คาดว่าเศรษฐกิจไทยในไตรมาส 4 จะทยอยฟื้นตัวต่อจากในช่วงไตรมาส 3 ทำให้เศรษฐกิจไทยทั้งปี 2020 มีแนวโน้มหดตัวที่ -6.5% ปรับเพิ่มขึ้นจากประมาณการเดิมที่ -7.8% ตามการฟื้นตัวที่เร็วกว่าคาดของเศรษฐกิจไทยในช่วงไตรมาส 3

ด้านการท่องเที่ยวปี 2020 EIC ยังคงคาดการณ์จำนวนนักท่องเที่ยวไว้ที่ 6.7 ล้านคน แม้ล่าสุดจะมีการเปิดรับชาวต่างชาติ แต่เป็นเพียงส่วนน้อยเท่านั้น โดยจากข้อมูลล่าสุดในเดือนตุลาคมนักท่องเที่ยวต่างชาติหดตัว -100%YOY เป็นเดือนที่ 7 ติดต่อกัน และแม้จะมีการอนุญาตให้นักท่องเที่ยวชาวต่างชาติเดินทางเข้ามาพำนักระยะยาวได้ (long stay) ตามแนวทางการเปิดรับนักท่องเที่ยวประเภทพิเศษ (Special Tourist Visa, STV) โดยเริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม 2020 แต่ก็จำกัดเพียงเดือนละไม่เกิน 1,200 คนเท่านั้น ทำให้คาดว่าจำนวนนักท่องเที่ยวของทั้งปี 2020 ยังคงไม่เปลี่ยนแปลงไปมากนักโดยจะอยู่ที่ 6.7 ล้านคนเท่านั้น

ขณะที่ในปี 2021 EIC คาดว่าจะมีนักท่องเที่ยวต่างชาติจำนวน 8.5 ล้านคน (26.6%YOY) ปรับดีขึ้นจากคาดการณ์ครั้งก่อนหน้าเล็กน้อยจากที่คาดไว้ที่ 8.4 ล้านคน จากความคืบหน้าด้านการค้นพบวัคซีน COVID-19 ที่มีประสิทธิภาพมากกว่าคาด โดยการฟื้นตัวของนักท่องเที่ยวในปี 2021 ขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญด้านการค้นพบและประสิทธิภาพของวัคซีน โดยวัคซีนประกอบไปด้วย 4 ประเภทหลัก ได้แก่ 1) Inactivated 2) Viral vector 3) Genetic และ 4) Protein-based และการทดลองวัคซีนจะประกอบไปด้วย 5 ขั้นตอนสำคัญ ได้แก่ 1) Phase 1 - safety trials 2) Phase 2 - Expanded trials 3) Phase 3 - Efficacy trials 4) Limited approval และ 5) Approved ซึ่งจากความคืบหน้าล่าสุดมีหลายผู้ผลิตที่กำลังทดลองในช่วง phase 3 ตัวอย่างเช่นบริษัท Pfizer และ Moderna ที่ทำการทดลองใน phase 3 และได้ผลการทดลองที่น่าพอใจมากด้วยประสิทธิภาพที่สูงราว 90% (ข้อมูล ณ ช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน) จึงทำให้เป็นข่าวดีต่อการฟื้นตัวและความเชื่อมั่นของเศรษฐกิจโลกและไทยเมื่อต้นเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา

นอกจากการค้นพบวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูงแล้ว ข้อมูลที่ชัดเจนขึ้นเกี่ยวกับความสามารถในการผลิตวัคซีนของ Pfizer และ Moderna ที่มีเพียงพอสำหรับประชากรของประเทศที่ทำการซื้อวัคซีนล่วงหน้า ประกอบกับแนวโน้มที่วัคซีนประเภทอื่นจะประสบความสำเร็จเพิ่มเติม ล้วนเป็นปัจจัยบวกที่ทำให้ EIC ปรับเพิ่มคาดการณ์จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติในปี 2021 แต่นับเป็นการปรับเพิ่มเพียงเล็กน้อย เนื่องจากการผลิตและกระจายวัคซีนไปยังประชากรทั่วโลกยังต้องใช้เวลา โดยล่าสุด ประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่มีการจองซื้อวัคซีนล่วงหน้า (รูปที่ 2) ทำให้มีแนวโน้มที่จะได้ใช้วัคซีนอย่างแพร่หลายในช่วงครึ่งแรกของปี 2021 สำหรับไทยนั้น รัฐบาลและภาคเอกชนได้ร่วมกันเซ็นสัญญากับ AstraZeneca ซึ่งเป็นบริษัทผู้ผลิตยาและวัคซีนสัญชาติอังกฤษเพื่อผลิตและจัดจำหน่ายวัคซีน AZD1222 ในไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลังจากที่วัคซีนดังกล่าวได้รับการอนุมัติให้ใช้เป็นการทั่วไปแล้ว ซึ่งในปัจจุบันวัคซีน AZD1222 อยู่ระหว่างการทดสอบ phase 3 ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2020 ซึ่งผลวิเคราะห์เบื้องต้น
(interim analysis) ล่าสุดเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2020 ทาง AstraZeneca ได้ประกาศว่าผลการทดลองใน phase 3 วัคซีนมีประสิทธิภาพสูงถึง 70% ทั้งนี้บริษัท สยาม ไบโอไซแอนซ์ จำกัด ผู้ได้รับสิทธิ์ในการผลิตวัคซีนในประเทศไทยคาดว่าไทยจะมีวัคซีนชุดแรกพร้อมใช้ในช่วงกลางปี 2021 และล่าสุดรัฐบาลได้อนุมัติวงเงินกว่า 6 พันล้านบาทเพื่อทำสัญญาจองซื้อวัคซีนกับ AstraZeneca โดยจะมีจำนวนโดสที่ครอบคลุมประมาณ 20% ของประชากรหรือคิดเป็นประมาณ 13 ล้านคน



โดยแม้ประเทศพัฒนาแล้วจะได้รับวัคซีนก่อน แต่ความท้าทายด้านการขนส่งวัคซีน ในประเด็นเรื่องประสิทธิภาพและระยะเวลาของวัคซีนในการป้องกันโรค จะเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้นักท่องเที่ยวจากประเทศพัฒนาแล้วอาจยังไม่กล้าเดินทางไปประเทศที่ยังไม่มีวัคซีน กล่าวคือ ความสำเร็จในการพัฒนาวัคซีนหลายประเภทอาจประสบปัญหาด้านการขนส่งเนื่องจากอาจต้องมีลักษณะการเก็บรักษาที่มีต้นทุนสูงมาก อย่างเช่นในกรณีของ Pfizer mRNA วัคซีนที่ต้องเก็บในอุณหภูมิต่ำถึงราว -70 องศาเซลเซียส จึงทำให้การขนส่งเป็นอีกประเด็นที่ต้องพิจารณา โดยอาจทำให้การใช้วัคซีนอย่างแพร่หลายเกิดช้าลงได้ นอกจากนี้ การฉีดวัคซีนไม่ได้หมายความว่าจะสามารถป้องกัน COVID-19 ได้เต็ม 100% และหากวัคซีนมีค่าประสิทธิภาพที่ไม่ได้สูงมากนัก ย่อมทำให้ผู้ฉีดวัคซีนยังคงกลัวการเดินทางไปยังประเทศที่ยังมีความเสี่ยงในการระบาด อีกทั้งระยะเวลาของวัคซีนที่ป้องกัน COVID-19 ก็เป็นอีกประเด็นที่ต้องพิจารณา โดยหากวัคซีนป้องกันโรคได้เพียงระยะสั้นและภูมิคุ้มกันต่ำลงเมื่อเวลาผ่านไป ก็ย่อมทำให้นักท่องเที่ยวยังไม่กล้าเดินทางเข้าประเทศที่ยังมีความเสี่ยงเช่นกัน รวมถึงประเทศที่รับนักท่องเที่ยวอย่างประเทศไทยก็ยังต้องกังวลถึงความเป็นไปได้ว่าผู้ที่ฉีดวัคซีนแล้วยังอาจสามารถแพร่เชื้อได้ จึงอาจทำให้ยังไม่กล้าเปิดประเทศเต็มที่จนกว่าคนส่วนใหญ่ได้รับวัคซีนแล้ว ซึ่งสำหรับไทยมีแนวโน้มที่จะได้รับวัคซีนในช่วงครึ่งหลังของปี 2021 จึงทำให้คาดว่านักท่องเที่ยวจะเดินทางเข้าไทยเร่งขึ้นในช่วงครึ่งหลังของปีเป็นต้นไป โดยในช่วงแรกคาดว่านักท่องเที่ยวจะมาจากในประเทศใกล้เคียงเป็นหลัก อย่างไรก็ดี ยังมีปัจจัยเสี่ยงต่อการฟื้นตัวของภาคท่องเที่ยวบางประการ เช่น รายได้ของนักท่องเที่ยวที่หายไปมากตามภาวะเศรษฐกิจ, ราคาตั๋วเครื่องบินที่มีแนวโน้มสูงขึ้นจากจำนวนเที่ยวบินที่ลดลง, และความไม่สงบทางการเมืองของไทย เป็นต้น



แม้การท่องเที่ยวที่พึ่งพานักท่องเที่ยวต่างชาติจะยังซบเซาต่อเนื่อง แต่การท่องเที่ยวในประเทศจากคนไทยมีการฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นผลมาจากอุปสงค์การท่องเที่ยวที่คงค้างจากมาตรการปิดเมือง และการห้ามเดินทางข้ามจังหวัดในช่วงปลายเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม โดยจำนวนผู้เยี่ยมเยือนชาวไทยในไตรมาส 3 ปี 2020 ฟื้นตัวจากช่วงไตรมาส 2 อย่างชัดเจน (รูปที่ 4 ซ้าย) แต่ก็ยังหดตัวสูงเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปีก่อนหน้า ทั้งนี้การฟื้นตัวของการท่องเที่ยวในประเทศยังค่อนข้างกระจุกตัวอยู่ในบางพื้นที่เท่านั้น โดยเฉพาะจังหวัดรอบกรุงเทพฯ และปริมณฑล กลุ่มจังหวัดทางภาคเหนือ และจ.นครศรีธรรมราช (ความนิยมเรื่องความเชื่อ “ไอ้ไข่”) โดยปัจจัยที่ทำให้นักท่องเที่ยวไทยในบางจังหวัดฟื้นตัวได้เร็วนั้นเกิดจากความคุ้นเคย ความสะดวกในการเดินทาง ปัจจัยฤดูกาล และต้นทุนค่าใช้จ่ายที่ต้องไม่แพงมากนัก นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาข้อมูลอัตราการเข้าพักและจำนวนผู้เยี่ยมเยือนชาวไทยในระดับจังหวัด (รูปที่ 4 ขวา) จะพบว่ามีเพียงบางจังหวัดเท่านั้นที่อัตราการเข้าพักฟื้นตัวได้เร็ว แม้ว่าจำนวนนักท่องเที่ยวไทยในหลายจังหวัดจะฟื้นตัวจนเกือบเทียบเท่ากับระดับในปี 2019 แล้วก็ตาม ซึ่งความไม่สอดคล้องดังกล่าวเกิดจากโรงแรมในจังหวัดท่องเที่ยวที่ปกติจำเป็นต้องพึ่งพาลูกค้าชาวต่างชาติซึ่งมักมีการเข้าพักในช่วงวันธรรมดาด้วย ทำให้จำนวนวันเข้าพักเฉลี่ยนานกว่า ขณะที่ลูกค้าชาวไทยมักเข้าพักในช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์และวันหยุดนักขัตฤกษ์เท่านั้น




ในส่วนของภาคส่งออก ข้อมูลล่าสุดบ่งชี้ถึงการฟื้นตัวต่อเนื่องหลังจากผ่านพ้นจุดต่ำสุดในช่วงไตรมาส 2 (รูปที่ 5) โดยมูลค่าส่งออกช่วง 10 เดือนแรกของปี 2020 หดตัวที่ -7.3%YOY และหากหักทองคำและการส่งกลับอาวุธไปสหรัฐฯ การส่งออกจะหดตัวเพิ่มขึ้นเป็น -10.2%YOY ซึ่งการส่งออกที่ฟื้นตัวยังมีความแตกต่างกันทั้งในรายสินค้าและรายตลาด กล่าวคือ สินค้าส่งออกกลุ่มที่ได้รับอานิสงส์จากการทำงานที่บ้าน และการป้องกันโรค COVID-19 มีการขยายตัวต่อเนื่อง เช่น เครื่องอิเล็กทรอนิกส์ (1.6%YOY ในช่วง 10 เดือนแรกของปี) เฟอร์นิเจอร์และชิ้นส่วน (12.7%YOY) และผลิตภัณฑ์ยาง (6.4%YOY) รวมถึงสินค้าอาหารสำเร็จรูปที่ขยายตัวดีจากพฤติกรรมของผู้บริโภคที่ทานอาหารในบ้านมากขึ้น อย่างไรก็ดี กลุ่มสินค้าคงทน สินค้าฟุ่มเฟือย และสินค้าที่ได้รับผลกระทบจากราคาน้ำมันตกต่ำยังมีการฟื้นตัวช้า ได้แก่ รถยนต์และส่วนประกอบ (-28.1%YOY) เครื่องจักรกลและส่วนประกอบ (-14.3%YOY) และน้ำมันสำเร็จรูป (-28.5%YOY) สำหรับการส่งออกรายตลาด มีเพียงการส่งออกไปสหรัฐฯ และจีน
ที่ยังขยายตัวได้ในช่วง 10 เดือนแรก โดยขยายตัวที่ 8.3%YOY และ 2.7%YOY ตามลำดับ ขณะที่การส่งออกไปตลาดสำคัญอื่น ๆ ยังหดตัวต่อเนื่องแต่ในอัตราที่ลดลง ทั้งนี้ EIC คาดมูลค่าส่งออกปี 2020 มีแนวโน้มหดตัวที่ -8.0% (ตัวเลขตามระบบดุลการชำระเงิน : BOP basis)



สำหรับทิศทางการส่งออกของไทยในช่วงที่เหลือของปี 2020 และปี 2021 คาดว่าการฟื้นตัวจะเป็นไปอย่างช้า ๆ โดยจากข้อมูลล่าสุด พบว่าแม้การส่งออกไทยจะฟื้นตัวต่อเนื่อง แต่ก็ยังช้ากว่าประเทศอื่นในภูมิภาค (รูปที่ 6) โดยสาเหตุสำคัญประการหนึ่งก็คือโครงสร้างสินค้าส่งออกสำคัญของไทย (รูปที่ 7) กล่าวคือ ไทยมีสัดส่วนสินค้าส่งออกที่ฟื้นตัวช้า (รถยนต์และส่วนประกอบ เครื่องจักรกลและส่วนประกอบ) ในระดับที่สูงกว่าประเทศอื่น ขณะที่มีสัดส่วนสินค้าส่งออกที่ฟื้นตัวเร็ว (เครื่องอิเล็กทรอนิกส์ และสินค้าเกษตรแปรรูป) ต่ำกว่าประเทศอื่น นอกจากนี้ หากพิจารณารายตลาดส่งออก ก็ยังพบว่าไทยมีสัดส่วนการส่งออกไปจีนในระดับที่ต่ำกว่าประเทศอื่น ทำให้ได้รับอานิสงส์จากการฟื้นตัวของเศรษฐกิจจีนในระดับที่ต่ำกว่าประเทศอื่น ซึ่งลักษณะโครงสร้างส่งออกของไทยดังกล่าว จะส่งผลต่อเนื่องไปถึงปี 2021 จึงเป็นหนึ่งในปัจจัยกดดันทำให้ภาคส่งออกของไทยมีแนวโน้มฟื้นตัวช้า





นอกจากนี้ เศรษฐกิจและการค้าโลกที่มีแนวโน้มฟื้นตัวแบบค่อยเป็นค่อยไป รวมถึงปัญหาการขาดแคลนคอนเทนเนอร์จะเป็นปัจจัยสำคัญกดดันภาคส่งออกไทยในปี 2021 โดย EIC คาดว่ามูลค่าการส่งออกของไทยในปี 2021 จะขยายตัวที่ 4.7% โดยจากคาดการณ์เศรษฐกิจโลกของ IMF (รูปที่ 8) ได้คาดไว้ว่าหากไม่รวมจีน เศรษฐกิจของหลายประเทศในปี 2021 จะยังคงมีระดับต่ำกว่าอัตราหดตัวปี 2019 (Pre-COVID level) สะท้อนการฟื้นตัวช้าของเศรษฐกิจโลก และเช่นเดียวกัน หากพิจารณาตัวเลขคาดการณ์มูลค่าการค้าโลกของ WTO ก็พบว่ามีลักษณะการฟื้นตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป สะท้อนจากอัตราการเติบโตปี 2021 ที่ต่ำกว่าปี 2020 (7.2% vs -9.2%) นอกจากนี้ ยังมีประเด็นด้านตู้คอนเทนเนอร์ที่ตกค้างในหลายประเทศโดยเฉพาะสหรัฐฯ และยุโรป ทำให้ผู้ส่งออกไทยขาดแคลนตู้คอนเทนเนอร์ที่ตกค้างในภาคส่งออก และทำให้ค่าระวางเรือ (freight) ปรับสูงขึ้นมาก ซึ่งเป็นอีกปัจจัยกดดันการส่งออกไทยในช่วงไตรมาส 4 ปี 2020 จนถึงไตรมาสแรกของปี 2021 ดังนั้น จึงทำให้คาดว่ามูลค่าการส่งออกจะปรับลดลงจากคาดการณ์เดิมเล็กน้อยเป็น 4.7% (คาดการณ์ก่อนหน้าที่ 4.9%)

ทั้งนี้ การฟื้นตัวของภาคส่งออกจะยังคงมีความแตกต่างกันในรายสินค้า (uneven) โดยสินค้าที่มีแนวโน้มฟื้นตัวเร็วกว่าคือ สินค้าประเภทอาหารและเครื่องดื่ม สินค้าจำเป็นในชีวิตประจำวัน สินค้าที่เกี่ยวกับสุขภาพ และสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงสินค้าที่จะได้รับอานิสงส์จากราคาน้ำมันที่มีแนวโน้มปรับเพิ่มขึ้นจากปี 2020 ด้านสินค้าที่มีแนวโน้มฟื้นตัวช้า ได้แก่ สินค้าในหมวดยานยนต์และส่วนประกอบที่เกี่ยวข้อง เครื่องจักรกล และเครื่องใช้ไฟฟ้า



ด้านประเด็นที่ต้องจับตาใกล้ชิดคือนโยบายของสหรัฐฯ หลังมีผู้นำคนใหม่ โดยในเบื้องต้น EIC คาดว่าจะส่งผลดีต่อทิศทางการส่งออกของไทย เนื่องจากแนวนโยบายของโจ ไบเดน ที่จะกระตุ้นเศรษฐกิจขนาดใหญ่ จะทำให้เศรษฐกิจสหรัฐฯ มีแนวโน้มฟื้นตัวได้เร็ว ซึ่งจะส่งผลดีต่อการส่งออกของไทยไปยังสหรัฐฯ นอกจากนี้ นโยบายการค้าระหว่างประเทศของโจ ไบเดน มีแนวโน้มที่จะมีความไม่แน่นอนน้อยลง และในระยะถัดไปหลังจากไบเดนจัดการกับปัญหาในประเทศ เช่น การระบาดของ COVID-19 แล้ว อาจมีการลดภาษีนำเข้าบางส่วน ซึ่งจะส่งผลดีต่อสินค้าไทยที่เคยได้รับผลกระทบจากสงครามการค้า ได้แก่ สินค้าวัตถุดิบขั้นกลางที่เป็นหนึ่งในห่วงโซ่อุปทานของการผลิตสินค้าจีนที่ถูกส่งออกต่อไปยังตลาดสหรัฐฯ เช่น คอมพิวเตอร์และส่วนประกอบ, แผงวงจรไฟฟ้า, เคมีภัณฑ์, ไม้และผลิตภัณฑ์ และยางพารา อย่างไรก็ดี มีความเป็นไปได้ว่าผู้ส่งออกของจีนอาจจะไม่ได้กลับไปส่งออกสินค้าที่เคยโดนผลกระทบทางภาษีเท่ากับในระดับก่อนสงครามการค้า เนื่องจากผู้ส่งออกอาจมีการเปลี่ยนแปลงตลาดส่งออกไปแล้ว หรืออาจเน้นการผลิตเพื่อขายในประเทศตามนโยบายของจีนในช่วงที่ผ่านมา นอกจากนี้ แม้สงครามการค้าอาจบรรเทาลง แต่ประเด็นด้านสงครามเทคโนโลยีระหว่างจีนและสหรัฐฯ น่าจะยังคงอยู่ต่อไป ทำให้การส่งออกสินค้าไทยที่อยู่ในห่วงโซ่การผลิตสินค้าเทคโนโลยีของจีนอาจจะไม่ได้รับอานิสงส์มากนัก

ทั้งนี้ ไทยอาจเสียประโยชน์จากสินค้าส่งออกของไทยที่ส่งไปสหรัฐฯ เพื่อทดแทนสินค้าจีนในช่วงที่มีการเก็บภาษีต่อสินค้าจีนในระดับสูงซึ่งหากมีการลดการเก็บภาษีนำเข้าจากจีน ก็มีความเป็นไปได้ที่สหรัฐฯ จะมีการนำเข้าสินค้าจากจีนเพิ่มเติม และลดการนำเข้าจากไทย สินค้าเหล่านี้ ได้แก่ ล้อยาง, ธัญพืช และผลิตภัณฑ์พลาสติก ขณะที่ประเด็นด้านการตัดสิทธิ GSP ของสหรัฐฯ ที่มีการตัดสิทธิไทยไปแล้ว 2 รอบ คาดว่ามีโอกาสน้อยที่ไทยจะได้รับการคืนสิทธิแม้จะมีการเปลี่ยนผู้นำของสหรัฐฯ ทำให้ผู้ส่งออกไทยจำเป็นต้องปรับตัวในส่วนนี้

ในส่วนของการฟื้นตัวของเศรษฐกิจในประเทศ คาดว่าจะเป็นการฟื้นตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป เนื่องจาก EIC มองว่า 3 แผลเป็นที่สำคัญทางเศรษฐกิจนั้นยังคงซบเซาต่อเนื่อง และจะเป็นประเด็นท้าทายที่ทำให้การฟื้นตัวของอุปสงค์ในประเทศเป็นไปอย่างช้า ๆ โดยแต่ละแผลเป็นมีรายละเอียดดังนี้

1) แผลเป็นที่สำคัญในภาคธุรกิจอย่างทิศทางการเปิด-ปิดกิจการที่ซบเซายังมีแนวโน้มที่แย่ลง โดยการเปิดกิจการใหม่ในเดือนตุลาคมยังคงหดตัว -6.1%YOY ถือเป็นการหดตัวต่อเนื่อง 4 เดือนติดต่อกัน ซึ่งหลังมีการคลาย lockdown ครบ 5 เฟส การเปิดกิจการใหม่มีการฟื้นตัวเป็นบวกเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อนได้เพียงเดือนเดียวเท่านั้น ส่งผลให้ 10 เดือนแรกของปี 2020 การเปิดกิจการใหม่หดตัวรวมทั้งสิ้น -12.3%YOY ในด้านของการปิดกิจการ2 ยังคงเร่งตัวต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเดือนตุลาคม มีการปิดกิจการเพิ่มขึ้นถึง 54.7%YOY เร่งตัวขึ้นจากเดือนก่อนหน้า และถือเป็นอัตราการเพิ่มขึ้นระหว่างปี (YOY) ที่สูงสุดนับตั้งแต่เดือนธันวาคม 2016 ทั้งนี้จากรูปที่ 9 จะเห็นได้ว่าในช่วงครึ่งแรกของปี ทิศทางการปิดกิจการยังไม่เพิ่มขึ้นมากนัก แต่กลับมาเร่งตัวในช่วงหลัง lockdown โดยเฉพาะในช่วงเดือนกันยายน - ตุลาคม เป็นการสะท้อนให้เห็นว่าผลกระทบต่อภาคธุรกิจในช่วงก่อนหน้าที่มีความรุนแรงประกอบกับหลายธุรกิจสภาพคล่องไม่เพียงพอกับภาวะเศรษฐกิจที่ฟื้นช้า การปิดกิจการจึงทยอยเกิดขึ้นเป็นลำดับ โดยส่วนใหญ่กว่า 99% ของกิจการที่ปิดตัวลงเป็นธุรกิจขนาดเล็ก3 ที่เหลืออีกเพียง 1% เป็นธุรกิจขนาดกลางและขนาดใหญ่




ทิศทางของการเปิด-ปิดกิจการที่แย่ลงสอดคล้องกันกับผลสำรวจของ Facebook ที่บ่งชี้ว่าธุรกิจ SMEs ไทยได้รับผลกระทบค่อนข้างมาก ผลสำรวจจากธุรกิจ SMEs ไทยประมาณ 900 รายที่มีเพจ Facebook พบว่า มีสัดส่วนถึง 12.5% ของผู้ตอบแบบสำรวจในเดือนกันยายน 2020 ต้องหยุดกิจการไป โดยคาดว่ากิจการที่หยุดไปส่วนใหญ่อยู่ในธุรกิจการท่องเที่ยวและบริการ เช่น ตัวแทนจัดจำหน่ายด้านการท่องเที่ยว บริการงานอีเวนต์ โรงแรม และร้านอาหาร สอดคล้องกับเทรนด์ที่เกิดขึ้นทั่วโลก สำหรับธุรกิจไทยที่ยังดำเนินการอยู่ส่วนใหญ่ถึงกว่า 79.4% ของผู้ตอบแบบสำรวจระบุว่าในช่วงเดือนกันยายน ยอดขายของตนเองลดลงกว่าในช่วงเดียวกันของปีก่อน โดยในกลุ่มที่ยอดขายลดลงนี้ มีถึง 53.3% ที่ตอบว่ารายได้ของตนลดลงมากกว่าครึ่ง ทั้งนี้มีเพียง 8.4% ของผู้ตอบแบบสำรวจที่มียอดขายทรงตัวและ 12.2% ที่มียอดขายสูงกว่าในปีที่แล้ว

EIC มองว่านัยหนึ่งของการที่ทิศทางการเปิด-ปิดกิจการซบเซาต่อเนื่อง คือ สัดส่วนทางการตลาดของผู้เล่นรายใหญ่ที่มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น หรือที่เรียกว่าภาวะการกระจุกตัวของตลาด (market concentration) ซึ่งมีแนวโน้มกระจุกตัวมากขึ้นมาตลอดหลายปี โดยในปี 2018 บริษัทที่มียอดขายสูงสุด 1% แรกในไทยมียอดขายรวมกันคิดเป็น 73.7% ของยอดขายรวมทั้งหมดของทุกบริษัทที่จดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ตัวเลขดังกล่าวเพิ่มขึ้นมาจากปี 2000 ที่อยู่ที่เพียง 59.5% ทั้งนี้แนวโน้มของภาวะ market concentration ในไทยมีโอกาสที่จะดำเนินต่อไป เนื่องจากการล้มหายตายจากของกิจการในช่วง COVID-19 มักเป็นรายเล็ก ขณะที่รายใหญ่ยังสามารถประคับประคองไปได้จากสภาพคล่องที่มีสูงกว่า รวมถึงการมีความสามารถในการปรับตัวโดยเฉพาะในเรื่องเทคโนโลยีได้ดีกว่า งานศึกษาของ IMF บ่งชี้ว่าผลของการที่ตลาดกระจุกตัวมาก ๆ จะก่อให้เกิดผลเสียต่อเศรษฐกิจมหภาคหลายด้าน เช่น การที่รายใหญ่มีอำนาจตลาดมากจนกระทบกับตลาดผู้บริโภค หรือ การที่บริษัทหน้าใหม่จะมีแนวโน้มลดลงซึ่งกระทบต่อระดับการลงทุนและการพัฒนานวัตกรรมในระบบเศรษฐกิจ เป็นต้น นอกจากเรื่องการกระจุกตัวของตลาดแล้ว การปิดกิจการที่เพิ่มขึ้นยังส่งผลต่อเนื่องไปยังตลาดแรงงานที่ก็กำลังมีปัญหาอยู่เช่นกัน

2) สภาวะตลาดแรงงานที่ยังซบเซา ทั้งจากการว่างงานที่สูง การทำงานต่ำระดับที่เพิ่มขึ้น จำนวนคนว่างงานชั่วคราวที่ยังมีมาก และการที่แรงงานจำนวนมากต้องเปลี่ยนไปทำงานที่มีรายได้น้อยลง จากข้อมูลล่าสุดของสำนักงานสถิติแห่งชาติ แม้ทิศทางตลาดแรงงานจะคลี่ลายลงบ้างในช่วงเข้าสู่ครึ่งปีหลัง แต่สถานการณ์โดยรวมยังไม่หายจากความซบเซา อัตราการว่างงานในภาพรวมของเดือนตุลาคมกลับมาเพิ่มขึ้นไปอยู่ในระดับสูงที่ 2.1% เทียบกับค่าเฉลี่ยในอดีต 5 ปีย้อนหลังที่อยู่ที่เพียง 1.0% ขณะที่จำนวนของว่างงานชั่วคราวและผู้ที่ทำงานต่ำระดับก็ยังเพิ่มขึ้นรวมกันถึง 19.7%YOY เมื่อเทียบกับเดือนตุลาคมปีก่อนหน้า ส่วนแรงงานที่ทำงานเต็มเวลาและล่วงเวลาก็ยังคงหดตัว -0.6%YOY (รูปที่ 10) ด้านแรงงานในระบบประกันสังคม อัตราการว่างงานยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องมาหลายเดือนติดต่อกัน โดยข้อมูลล่าสุดในเดือนกันยายน อัตราการว่างงานของแรงงานในระบบประกันสังคมเพิ่มขึ้นไปอยู่ที่ 4.4% หรือคิดเป็นจำนวนคนว่างงานกว่า 4.9 แสนคน สูงสุดเป็นประวัติการณ์

นอกจากนี้ ยังมีอีกแนวโน้มที่มีแรงงานจำนวนหนึ่งที่ต้องออกจากระบบไปทำงานนอกระบบ ซึ่งนั่นหมายถึงรายได้ที่ลดลง โดยกลุ่มอาชีพอิสระโดยเฉลี่ยมีรายได้ที่เพียงราว 1.2 หมื่นบาทต่อเดือน น้อยกว่าพอสมควรเมื่อเทียบกับกลุ่มลูกจ้างและนายจ้างที่มีรายได้เฉลี่ยอยู่ที่ 1.4 หมื่น และ 2.3 หมื่นบาท ตามลำดับ นอกจากนี้แรงงานอิสระยังมีแนวโน้มที่จะมีความมั่นคง สวัสดิการและการพัฒนาฝีมือแรงงานที่น้อยกว่าอีกด้วย ทั้งนี้แนวโน้มการเพิ่มขึ้นของงานอิสระยังสอดคล้องกันกับเทรนด์ของการทำงานเป็นฟรีแลนซ์ออนไลน์ ซึ่งได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วง COVID-19 จากข้อมูลของเว็บไซต์ Fastwork.co ซึ่งน่าจะเป็นผลมาจากวิกฤติเศรษฐกิจที่กระทบกับรายได้จากการทำงานในวงกว้าง และการที่แรงงานบางส่วนมีเวลามากขึ้นจากการทำงานที่บ้าน อย่างไรก็ดี ค่าจ้างสำหรับฟรีแลนซ์ออนไลน์นั้นไม่สูงมากนัก โดยค่าจ้างเฉลี่ยต่อวันเริ่มต้นอยู่ที่ 308.6 บาทสำหรับ 1 ชิ้นงาน อีกทั้งฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่มีค่ากลาง (Median) ของการได้งานตลอดระยะเวลาตั้งแต่เปิดรับงานบน Fastwork.co อยู่ที่เพียง 7 ชิ้นงานเท่านั้น



3) ปัญหาหนี้ครัวเรือนที่เพิ่มมากขึ้นซึ่งเกิดจากความซบเซาทั้งในภาคธุรกิจและตลาดแรงงาน โดยครัวเรือนไทยประสบปัญหาหนี้สูงมาเป็นเวลาหลายปีแล้วตั้งแต่ก่อนช่วง COVID-19 ซึ่งในไตรมาสที่ 2 ปี 2020 หนี้ครัวเรือนต่อ GDP เพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ 83.8% สูงสุดเป็นประวัติการณ์ และสูงเป็นอันดับต้น ๆ เมื่อเทียบกับในกลุ่มประเทศรายได้ไม่สูง (รูปที่ 11) จาก GDP ที่หดตัวลง สะท้อนถึงผลกระทบด้านรายได้จาก COVID-19 ที่กระทบไปยังความสามารถในการชำระหนี้และการก่อหนี้ใหม่ของครัวเรือนที่ถดถอยลงทั้งนี้มีครัวเรือนไทยจำนวนไม่น้อยที่มีความเปราะบางจากการมีภาระหนี้ที่ต้องชำระต่อเดือน (Debt Service Ratio หรือ DSR) ที่ค่อนข้างสูง โดยจากข้อมูลการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติปี 2019 ครัวเรือนไทยโดยเฉลี่ยมี DSR อยู่ที่ 23.5% แต่สำหรับกลุ่มครัวเรือนที่มีภาระหนี้ต่อเดือนมากที่สุด 15% แรกของครัวเรือนกลุ่มที่มีหนี้ซึ่งมีจำนวนราว 1.5 ล้านครัวเรือน มี DSR เฉลี่ยสูงถึง 75.4% ของรายได้ในแต่ละเดือน ซึ่งนับเป็นสัดส่วนที่สูงมาก เพราะนั่นหมายความว่าครัวเรือนกลุ่มดังกล่าวเหลือเงินเพื่อการบริโภคหลังจากหักการชำระหนี้เพียงราว 1 ใน 4 ของรายได้เท่านั้น และครัวเรือนกลุ่มนี้ยังมีรายได้เฉลี่ยอยู่ที่เพียงประมาณ 2.6 หมื่นบาทต่อเดือนซึ่งน้อยกว่ารายได้เฉลี่ยของครัวเรือนที่มีหนี้ในภาพรวม (3.1 หมื่นบาทต่อเดือน) แม้ปัจจุบันจะมีมาตรการพักชำระหนี้ให้แก่ครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤติ COVID-19 ซึ่งอาจช่วยลด DSR ลงได้บ้าง แต่ก็เป็นการชั่วคราว ครัวเรือนต้องกลับมาชำระหนี้เมื่อระยะเวลาการพักชำระสิ้นสุดลง EIC มองว่าประเด็นหนี้ครัวเรือนจะเป็นอีกแผลเป็นทางเศรษฐกิจที่สำคัญ คือเป็นปัญหาที่ต้องใช้เวลานานในการคลี่คลาย โดยต้องอาศัยการซ่อมแซมงบดุลของครัวเรือนทั้งโดยการเพิ่มรายได้ ลดภาระหนี้เดิม และชะลอการก่อหนี้ใหม่ ซึ่งผลของแนวโน้มดังกล่าวจะมีส่วนทำให้เศรษฐกิจฟื้นตัวช้าอีกด้วย



โดยสรุป EIC คาดว่าในปี 2021 ทั้ง 3 แผลเป็นทางเศรษฐกิจหลักของไทยจะสามารถฟื้นตัวได้อย่างช้า ๆ เท่านั้น ทั้ง (1) การเปิด-ปิดกิจการจากปัญหา Zombie Firm ที่เพิ่มมากขึ้น (อ่านเพิ่มเติมที่ In Focus : ผลกระทบ COVID-19 ต่อ Zombie Firm และนัยต่อภาคธุุรกิจและเศรษฐกิจไทย หน้า 88) (2) ตลาดแรงงานที่การฟื้นตัวอาจใช้เวลานานกว่าการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ จากอุปทานส่วนเกินที่เพิ่มขึ้นมาก ขณะที่กำลังในการดูดซับของภาคเอกชนถดถอยลง ส่งผลต่อเนื่องไปยัง (3) ปัญหาหนี้ของภาคครัวเรือนที่จะสูงขึ้นกลายเป็นอีกแผลเป็นที่สำคัญ มาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐทั้งด้านรายได้ การจ้างงาน และการช่วยเหลือด้านหนี้จึงยังคงมีความจำเป็นในการประคับประคองกำลังซื้อของภาคครัวเรือน การลดหรือหยุดมาตรการช่วยเหลือฉับพลันอาจทำให้การจับจ่ายใช้สอยชะลอลงได้เพราะพื้นฐานเศรษฐกิจภาคครัวเรือนจากสภาวะตลาดแรงงานยังคงอยู่ในช่วงอ่อนแอ

นอกจากผลของแผลเป็นเศรษฐกิจที่จะกระทบต่อรายได้และความเชื่อมั่นของประชาชนแล้ว ยังมีปัจจัยอื่นกดดันการฟื้นตัวของการบริโภคภาคเอกชน ได้แก่ พฤติกรรมการออมจากการกลัวความเสี่ยงในอนาคต (precautionary saving) เนื่องจากความไม่แน่นอนในอนาคตที่ยังมีสูง ทำให้ประชาชนเน้นการออมมากกว่าปกติ สะท้อนจากอัตราเติบโตของเงินฝากในบัญชีธนาคารพาณิชย์ในทุกขนาดบัญชีที่ขยายตัวเพิ่มขึ้นมากตั้งแต่มีการปิดเมือง (ช่วงเดือนเมษายน) เป็นต้นมา ซึ่งพฤติกรรมดังกล่าวจะส่งผลทำให้การใช้จ่ายซื้อสินค้าและบริการของภาคครัวเรือนมีแนวโน้มฟื้นตัวอย่างช้า ๆ นอกจากนี้ หนี้ครัวเรือนที่อยู่ในระดับสูง และการปล่อยกู้ของสถาบันการเงินที่มีความเข้มงวดมากขึ้น ก็จะเป็นอีกปัจจัยกดดันการฟื้นตัวของการบริโภคภาคเอกชนโดยเฉพาะการบริโภคสินค้าคงทนในระยะต่อไป อย่างไรก็ดี คาดว่าการค้นพบวัคซีนที่มีประสิทธิภาพจะมีส่วนช่วยทำให้ความเชื่อมั่นผู้บริโภคปรับดีขึ้นบ้าง จึงอาจทำให้ผลของพฤติกรรม precautionary saving ลดลงบางส่วน

ทั้งนี้ EIC คาดว่าการบริโภคภาคเอกชนจะหดตัวที่ -1.1% ในปี 2020 และฟื้นตัวในปี 2021 ที่ 2.5% ซึ่งนับเป็นการฟื้นตัวแบบค่อยเป็นค่อยไป โดยจะได้รับอานิสงส์บางส่วนจากมาตรการภาครัฐที่คาดว่าจะมีการจัดทำเพิ่มเติมในปี 2021 ทั้งนี้สินค้าที่มีแนวโน้มฟื้นตัวเร็ว ได้แก่ สินค้าที่เกี่ยวกับสุขภาพและความสะอาด, สินค้าจำพวกอาหารและของใช้ในชีวิตประจำวัน, สินค้าขายออนไลน์ ขณะที่สินค้าที่มีแนวโน้มฟื้นตัวช้ากว่า ได้แก่ สินค้าที่มีมูลค่ามาก (Big ticket items) เช่น รถยนต์, อสังหาริมทรัพย์และเฟอร์นิเจอร์ เป็นต้น รวมถึงบริการที่ต้องพบหน้า (face-to-face services) ก็มีแนวโน้มฟื้นตัวช้าเช่นกัน



ด้านการลงทุนภาคเอกชน EIC คาดว่าในปี 2020 จะหดตัวลึกถึง -10.9% ส่วนปี 2021 จะฟื้นตัวแบบค่อยเป็นค่อยไปโดยขยายตัวที่ 4.6% โดยนอกจากแผลเป็นทางเศรษฐกิจด้านการปิดกิจการที่เพิ่มขึ้นและการซ่อมแซมงบดุลของภาคธุรกิจตามที่ได้กล่าวไปแล้ว ปัจจัยอื่นที่กดดันการฟื้นตัวของการลงทุนภาคเอกชน ได้แก่ การลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศที่ยังมีแนวโน้มซบเซาต่อเนื่องในปี 2021 โดยล่าสุดข้อมูลในช่วง 7 เดือนแรก Net FDI ของไทยลดลงไปกว่า -666.1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (-28.5%YOY) เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ขณะที่ในปี 2021 FDI ที่เข้ามาในไทยก็ยังมีแนวโน้มซบเซาต่อเนื่อง ตามทิศทางการลงทุนโดยตรงของทั้งโลก (Global FDI) ที่ UNCTAD ได้คาดไว้ว่าจะหดตัวมากถึง -40%YOY ในปี 2020 และจะหดตัวเพิ่มเติมอีก -5 ถึง -10%YOY ในปี 2021 (ตัวเลขดังกล่าวเป็นการคาดการณ์ก่อนการค้นพบวัคซีนที่มีประสิทธิภาพ โดยการค้นพบวัคซีนอาจส่งผลให้สถานการณ์ลงทุนระหว่างประเทศปรับดีขึ้นได้ระดับหนึ่ง) นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยด้านยอดคงค้างเหลือขายของบ้าน โดยเฉพาะคอนโดมิเนียม ที่ยังอยู่ในระดับสูง ประกอบกับเศรษฐกิจที่มีแนวโน้มฟื้นตัวอย่างช้า ๆ ทำให้คาดว่าการลงทุนด้านการก่อสร้างที่อยู่อาศัยในปี 2021 จึงจะยังไม่สดใส และปัจจัยกดดันสุดท้ายคือความไม่แน่นอนในระยะข้างหน้า ทั้งที่อาจเกิดจากการระบาดของ COVID-19 และปัจจัยเรื่องการเมืองภายในประเทศ

อย่างไรก็ดี ในปี 2021 ยังมีปัจจัยสนับสนุนการเติบโตของการลงทุนของภาคเอกชนในส่วนของธุรกิจที่อยู่ในกระแสปัจจุบัน ได้แก่ การลงทุน 5G ของค่ายมือถือต่าง ๆ ที่คาดว่าจะมีเม็ดเงินมากถึง 1.2 แสนล้านบาท (+32%YOY) รวมถึงการลงทุนเกี่ยวกับการสร้าง Data Center หรือ Cloud เนื่องจากกระแสด้านการใช้ดิจิทัลที่เร่งขึ้นอย่างมากหลังจากการระบาดของ COVID-19 และสุดท้ายคือการลงทุนสร้างคลังสินค้า (Warehouse) เพื่อรองรับการค้าขายและส่งสินค้าทางออนไลน์ที่เพิ่มมากขึ้นในช่วงที่ผ่านมา



คลิกที่นี่เพื่ออ่านต่อเพิ่มเติม

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 4/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

EIC ปรับประมาณการเศรษฐกิจไทยปี 2020 เป็นหดตัวน้อยลงที่ -6.5% จากเดิมคาด -7.8% ตามการฟื้นตัวที่เร็วกว่าคาดของเศรษฐกิจในช่วงไตรมาส 3/2020 ขณะที่ในปี 2021 EIC ปรับเพิ่มคาดการณ์ GDP เป็น 3.8% จากเดิมที่เคยคาดไว้ที่ 3.5% ตามเม็ดเงินและมาตรการภาครัฐที่คาดว่าจะเข้ามาช่วยสนับสนุนเศรษฐกิจเพิ่มเติม

ข้อมูลล่าสุดในช่วงไตรมาส 3 ปี 2020 เศรษฐกิจไทยฟื้นตัวเร็วกว่าคาดโดยหดตัวเพียง -6.4%YOY ส่งผลให้ EIC มีการปรับคาดการณ์ GDP ปี 2020 เหลือหดตัวที่ -6.5% จากเดิมที่คาดหดตัวถึง -7.8% โดยจากข้อมูล GDP ในช่วงไตรมาส 3 แม้ว่าภาคท่องเที่ยวระหว่างประเทศยังคงซบเซา แต่ภาคเศรษฐกิจอื่น ๆ มีการฟื้นตัวต่อเนื่อง โดยภาคส่งออกปรับตัวดีขึ้นตามภาวะการค้าโลกหลังผ่อนคลายมาตรการปิดเมือง ขณะที่เศรษฐกิจในประเทศฟื้นตัวเร็วกว่าคาด นำโดยการฟื้นตัวเร็วของการบริโภคภาคเอกชน และเม็ดเงินจากภาครัฐที่มีการขยายตัวในระดับสูง โดยเฉพาะด้านการลงทุนภาครัฐ ในช่วงไตรมาสสุดท้ายของปี คาดว่าเศรษฐกิจจะมีแนวโน้มฟื้นตัวต่อเนื่องแต่ในอัตราที่ชะลอลง โดยเฉพาะภาคการส่งออกที่การฟื้นตัวอาจชะลอลงตามการกลับมาระบาดและใช้มาตรการปิดเมืองแบบเฉพาะจุดในหลายประเทศคู่ค้าโดยเฉพาะในยุโรป และสหรัฐฯ ในขณะที่อุปสงค์ในประเทศโดยเฉพาะที่เกี่ยวกับภาครัฐ จะได้รับอานิสงส์ส่วนหนึ่งจากปัจจัยฐานต่ำในช่วงปลายปี 2019 ที่มีการจัดทำงบประมาณล่าช้า ประกอบกับหลายมาตรการภาครัฐที่จะช่วยสนับสนุนการใช้จ่ายของประชาชน ได้แก่ มาตรการคนละครึ่ง มาตรการช้อปดีมีคืนและการโอนเงินช่วยเหลือผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐเพิ่มเติม ด้วยเหตุนี้ EIC จึงปรับคาดการณ์ GDP ปี 2020 เป็นหดตัวน้อยกว่าเดิมมาอยู่ที่ -6.5%

สำหรับปี 2021 คาดว่าเศรษฐกิจไทยจะฟื้นตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยมีปัจจัยกดดันจากผลจากแผลเป็นเศรษฐกิจ (scarring effects) เป็นสำคัญ โดยเฉพาะความเปราะบางของตลาดแรงงาน (การว่างงานที่สูง การทำงานต่ำระดับที่เพิ่มขึ้น จำนวนคนว่างงานชั่วคราวที่ยังมีมาก และการที่แรงงานจำนวนมากต้องเปลี่ยนไปทำงานที่มีรายได้น้อยลง) การเปิด-ปิดกิจการที่ซบเซาต่อเนื่อง และปัญหาหนี้ครัวเรือนที่เพิ่มมากขึ้น จะเป็นปัจจัยสำคัญที่จำกัดการฟื้นตัวของภาคเศรษฐกิจในประเทศผ่านการฟื้นตัวอย่างช้า ๆ ของการบริโภคและการลงทุนภาคเอกชน ขณะที่ภาคส่งออกก็มีแนวโน้มฟื้นตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไปเช่นกัน ตามทิศทางเศรษฐกิจและการค้าโลก รวมถึงปัญหาการขาดแคลนตู้คอนเทนเนอร์ก็จะเป็นอีกปัจจัยกดดันการส่งออกในช่วงไตรมาสแรกของปี 2021

อย่างไรก็ดี EIC ปรับคาดการณ์ GDP ปี 2021 เพิ่มขึ้นเป็น 3.8% จากเดิมที่คาด 3.5% เนื่องจากคาดว่าเม็ดเงินจากภาครัฐและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจจะมีเพิ่มเติมจากที่เคยคาดไว้ รวมถึงคืบหน้าด้านการค้นพบวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูง ก็จะมีส่วนช่วยทำให้การท่องเที่ยวปรับดีกว่าคาดเล็กน้อย โดยในส่วนของการใช้จ่ายภาครัฐ กรอบวงเงินงบประมาณที่เพิ่มขึ้นทำให้เม็ดเงินในส่วนของงบประมาณมีโอกาสที่จะถูกอัดฉีดเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจต่อเนื่อง โดยเฉพาะในส่วนของการลงทุนก่อสร้างภาครัฐที่คาดว่าจะขยายตัวดีถึง 12.2% ในปี 2021 นอกจากนี้ ยังมีวงเงินเหลือจาก พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท อีกประมาณ 5 แสนล้านบาท ที่สามารถใช้ได้ในปี 2021 ซึ่งวงเงินนี้จะสามารถสนับสนุนเศรษฐกิจได้หลายภาคส่วน อาทิ มาตรการช่วยเหลือเงินแก่บุคคลบางกลุ่มและมาตรการภาษีเพื่อกระตุ้นการใช้จ่าย มาตรการกระตุ้นการท่องเที่ยว โครงการด้านการเกษตร และโครงการสร้างอาชีพ เป็นต้น ทั้งนี้รายได้ภาษีที่ลดลงประกอบกับการกู้เงินที่เพิ่มขึ้นของภาครัฐเพื่อนำมากระตุ้นเศรษฐกิจนั้น อาจทำให้หนี้สาธารณะมีโอกาสเข้าไปใกล้เคียงเพดานหนี้ที่ 60% ของ GDP จึงนำมาซึ่งความกังวลด้านความเสี่ยงทางการคลัง อย่างไรก็ดี จากการศึกษาพบว่ารัฐบาลสามารถขยายเพดานหนี้สาธารณะได้และไทยยังมีความแข็งแกร่งทางการคลังพอสมควร สะท้อนจาก rating ของบริษัทจัดอันดับความน่าเชื่อถือที่ยังให้ไทยมีความแข็งแกร่งทางการคลังในระดับดี ดังนั้น หากมีความจำเป็นที่จะต้องปรับเพิ่มเพดานหนี้สาธารณะและกู้เงินเพิ่มขึ้นก็สามารถทำได้แต่ควรมีการจัดทำแผนการจัดการหนี้อย่างโปร่งใสควบคู่ไปด้วย

ในส่วนของความคืบหน้าด้านการค้นพบวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูงจากหลายค่าย จะมีส่วนช่วยให้การท่องเที่ยวปรับดีกว่าคาดเล็กน้อย โดย EIC คาดว่าประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่จะได้วัคซีนที่ผ่านการอนุมัติให้ใช้อย่างแพร่หลายในช่วงต้นปี 2021 เนื่องจากมีสัญญาซื้อขายล่วงหน้า ขณะที่ในกรณีประเทศไทยและประเทศกำลังพัฒนาอื่น ๆ คาดว่าจะได้รับวัคซีนช้ากว่าตั้งแต่ในช่วงกลางปีเป็นต้นไป ซึ่ง EIC คาดว่านักท่องเที่ยวจะเดินทางเข้าไทยเร่งตัวชัดเจนในช่วงครึ่งหลังของปี 2021 เนื่องจากจะเป็นช่วงที่ประเทศต้นทางและประเทศปลายทางอย่างไทยได้รับการฉีดวัคซีนอย่างแพร่หลายแล้ว ดังนั้น จึงมีการปรับเพิ่มคาดการณ์จำนวนนักท่องเที่ยวเล็กน้อยจากเดิมที่คาดไว้ 8.4 เป็น 8.5 ล้านคน

ด้านความเสี่ยงต่อเศรษฐกิจไทยในระยะข้างหน้า ประกอบไปด้วยการกลับมาระบาดอีกครั้งของ COVID-19 ทั้งในต่างประเทศและในไทยในช่วงที่ยังไม่มีวัคซีนใช้อย่างแพร่หลาย และแผลเป็นทางเศรษฐกิจที่อาจส่งผลต่อเสถียรภาพสถาบันการเงินผ่านระดับหนี้เสียที่เพิ่มขึ้น นอกจากนี้ ยังต้องกังวลเกี่ยวกับ Zombie Firm (บริษัทที่ขาดความสามารถในการจ่ายดอกเบี้ยติดต่อกันเป็นเวลานาน) ที่อาจมีเพิ่มขึ้นจากวิกฤติในรอบนี้ ซึ่งจะส่งผลเสียต่อการกระจายทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพของไทย และปัญหาเงินบาทแข็งค่าที่อาจกระทบต่อการฟื้นตัวของอุปสงค์ต่างประเทศ รวมถึงปัญหาด้านการเมืองในประเทศของไทย ที่อาจมีความตึงเครียดเพิ่มขึ้น โดยหากสถานการณ์มีความรุนแรงและยืดเยื้อ ย่อมกระทบต่อเศรษฐกิจไทยหลายด้าน โดยเฉพาะด้านการลงทุนภาคเอกชน

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 4/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

EIC ประเมิน GDP ปี 2020 หดตัวน้อยกว่าคาดที่ -6.5% จากการฟื้นตัวของการบริโภคเอกชนในช่วงไตรมาส 3 ขณะที่ปี 2021 คาดเศรษฐกิจจะขยายตัวที่ 3.8% ตามการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลก มาตรการภาครัฐ และวัคซีน แต่ผลดีของวัคซีนต่อการท่องเที่ยวจะมาช่วงครึ่งหลังของปีเป็นหลัก ขณะที่แผลเป็นทางเศรษฐกิจในตลาดแรงงาน ธุรกิจ SMEและหนี้ครัวเรือนจะเป็นตัวฉุดรั้งเศรษฐกิจที่สำคัญ

เศรษฐกิจโลกมีแนวโน้มชะลอลงในระยะสั้นจากการระบาดรอบใหม่ แต่คาดว่าจะกลับมาขยายตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไปในปี 2021 ตามปัจจัยสนับสนุนจากวัคซีน มาตรการกระตุ้น และแผลเป็นทางเศรษฐกิจที่มีแนวโน้มดีขึ้น อย่างไรก็ดี GDP ของเศรษฐกิจหลักส่วนใหญ่ (ยกเว้นจีนซึ่ง GDP เป็นบวกในปี 2020) จะยังไม่กลับไปที่ระดับของปี 2562 ในปีหน้า ในช่วงที่เหลือของปี 2020 จำนวนผู้ติดเชื้อใหม่ที่กลับมาเพิ่มสูงขึ้นส่งผลให้มาตรการปิดเมืองเข้มงวดขึ้นในหลายประเทศและจะกระทบต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจในระยะสั้น อย่างไรก็ดี เศรษฐกิจโลกมีแนวโน้มกลับมาขยายตัวในปี 2021 อย่างค่อยเป็นค่อยไปและมีความแตกต่างในรายประเทศและอุตสาหกรรม โดยกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว ซึ่งน่าจะได้รับวัคซีนอย่างแพร่หลายในช่วงครึ่งแรกของปี 2021 จะฟื้นตัวได้เร็วกว่ากลุ่มประเทศกำลังพัฒนา นอกจากนี้ ผลจากรอยแผลเป็นทางเศรษฐกิจของเศรษฐกิจหลักแม้จะยังมีอยู่แต่มีแนวโน้มปรับดีขึ้น สะท้อนได้จากอัตราการว่างงานและการปิดกิจการที่มีแนวโน้มลดลง จากแรงสนับสนุนจากมาตรการกระตุ้นทางการคลังและนโยบายการเงินในระดับที่ผ่อนคลายต่อเนื่อง ขณะที่ประเทศในกลุ่มกำลังพัฒนาส่วนใหญ่จะได้รับวัคซีนภายหลังและมีข้อจำกัดมากกว่าในด้านพื้นที่การดำเนินนโยบาย อย่างไรก็ดี ประเทศกำลังพัฒนาที่เป็นฐานการผลิตของสินค้าส่งออกในกลุ่ม IT และกลุ่มสุขภาพอนามัย เช่น จีน และกลุ่มเอเชียตะวันออก จะได้รับประโยชน์จากพฤติกรรมของผู้บริโภคที่เปลี่ยนไปทำให้เศรษฐกิจฟื้นตัวได้เร็วกว่า ขณะที่ประเทศที่พึ่งพาการท่องเที่ยวจะฟื้นตัวได้ช้ากว่า ทั้งนี้เศรษฐกิจโลกยังเผชิญกับความเสี่ยงด้านต่ำสำคัญในหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นการระบาดรอบใหม่ การกระจายวัคซีนที่อาจล่าช้าและไม่ทั่วถึง ความขัดแย้งทางการค้าและเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐฯ-จีน ที่กระทบต่อการค้า การลงทุน และห่วงโซ่การผลิตอุปทาน และความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์ในจุดต่าง ๆ ของโลกจากความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคมที่มีมากขึ้น

สำหรับเศรษฐกิจไทย การฟื้นตัวของการบริโภคภาคเอกชนที่ดีกว่าคาดในช่วงไตรมาส 3/2020 ส่งผลให้ GDP ทั้งปี 2020 มีแนวโน้มหดตัวน้อยกว่าที่เคยคาดไว้ ข้อมูล GDP ล่าสุดในช่วงไตรมาส 3 เศรษฐกิจไทยหดตัวที่ -6.4%YOY ซึ่งเป็นอัตราหดตัวที่น้อยกว่าที่ตลาดคาด เป็นผลจากการฟื้นตัวเร็วกว่าคาดของการบริโภคภาคเอกชนตามปัจจัยชั่วคราวของการมีวันหยุดเพิ่มเติมและมาตรการกระตุ้นของภาครัฐ อย่างไรก็ดี ในไตรมาส 4 EIC คาดว่าเศรษฐกิจไทยจะมีแนวโน้มฟื้นตัวในอัตราที่ชะลอลงจากการกลับมาระบาดของ COVID-19 ในหลายประเทศทั่วโลก ซึ่งอาจกระทบต่อการส่งออกในช่วงปลายปี ขณะที่การระบาดในไทยที่เริ่มมีขึ้นอีกครั้งอาจกระทบต่อความเชื่อมั่นในการใช้จ่ายและการท่องเที่ยวในประเทศในระยะสั้นได้ ทั้งนี้คาดว่าเศรษฐกิจไทยปี 2020 จะหดตัวที่ -6.5% ดีขึ้นจากคาดการณ์ครั้งก่อนที่ -7.8%

สำหรับเศรษฐกิจไทยในปี 2021 คาดว่า จะขยายตัวที่ 3.8% ซึ่งแม้จะกลับมาขยายตัวเป็นบวกจากฐานที่ต่ำ การฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลก เม็ดเงินของภาครัฐทั้งจากในงบประมาณและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจเพิ่มเติม รวมถึงการกระจายวัคซีนในช่วงครึ่งหลังของปี แต่ผลของแผลเป็นทางเศรษฐกิจ (scarring effects) จะยังคงกดดันการฟื้นตัวของอุปสงค์ภาคเอกชน ในส่วนของเม็ดเงินจากภาครัฐ คาดว่าจะมีจำนวนมากกว่าที่เคยคาดการณ์ไว้ โดยเฉพาะการลงทุนภาครัฐที่มีแนวโน้มขยายตัวได้ดีราว 9.8% นอกจากนี้ ยังมีวงเงินเหลือจาก พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท อีกประมาณ 5 แสนล้านที่รัฐสามารถใช้ได้ในปี 2021 ซึ่งล่าสุดรัฐบาลได้ออกมาตรการคนละครึ่งระยะที่ 2 และให้เงินสนับสนุนเพิ่มเติมกับผู้ถือบัตรสวัสดิการ รวมถึงขยายเวลามาตรการเราเที่ยวด้วยกัน ซึ่งเป็นสัญญาณว่ารัฐยังพร้อมใช้มาตรการเพื่อพยุงการฟื้นตัวของเศรษฐกิจต่อเนื่อง ซึ่งจะเป็นผลดีต่อการใช้จ่ายของภาคประชาชน สำหรับภาคส่งออกของไทย มีแนวโน้มฟื้นตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยคาดว่าจะขยายตัวที่ 4.7% ตามทิศทางเศรษฐกิจและการค้าโลก อย่างไรก็ดี ปัญหาการขาดแคลนและต้นทุนที่สูงขึ้นของตู้คอนเทนเนอร์โดยเฉพาะในช่วงปลายปีต่อเนื่องถึงช่วงต้นปีหน้า และแนวโน้มเงินบาทที่แข็งค่าขึ้นตามทิศทางการอ่อนค่าของเงินดอลลาร์สหรัฐ จะเป็นปัจจัยกดดันต่อการส่งออกในปีหน้า ขณะที่การค้นพบวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูงจากหลายค่าย รวมทั้งการที่ไทยเป็นผู้ผลิตวัคซีน AstraZeneca จะมีส่วนช่วยสนับสนุนการฟื้นตัวของนักท่องเที่ยวต่างประเทศในช่วงครึ่งหลังของปี โดย EIC คาดว่าประชากรในประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่จะได้รับการฉีดวัคซีนอย่างแพร่หลายในช่วงครึ่งแรกของปี 2021 เนื่องจากมีสัญญาซื้อล่วงหน้า ขณะที่ในกรณีประเทศไทย คาดว่าจะเริ่มต้นได้รับวัคซีนที่จองซื้อไว้ในช่วงกลางปีและจะมีการฉีดอย่างแพร่หลายในช่วงครึ่งหลังของปี จึงทำให้คาดว่านักท่องเที่ยวต่างประเทศจะเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยในช่วงครึ่งหลังของปี 2021 ซึ่งเป็นช่วงที่ประเทศต้นทางของนักท่องเที่ยวและประเทศปลายทางอย่างไทยได้รับการฉีดวัคซีนอย่างแพร่หลายแล้ว ทั้งนี้คาดว่า จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติในปีหน้าจะอยู่ประมาณ 8 ล้านคน ซึ่งยังต่ำกว่าตัวเลขปี 2562 ที่เกือบ 40 ล้านคนอยู่มาก นอกจากนั้น เศรษฐกิจไทยจะยังคงได้รับปัจจัยกดดันจากแผลเป็นเศรษฐกิจ ซึ่งประกอบไปด้วย 1) ความเปราะบางของตลาดแรงงาน ได้แก่ การว่างงานที่ยังคงอยู่ในระดับสูงการทำงานต่ำระดับที่เพิ่มขึ้นมาก และการที่แรงงานจำนวนมากต้องเปลี่ยนไปทำงานที่มีรายได้น้อยลง 2) การเปิด-ปิดกิจการที่ยังซบเซาต่อเนื่อง และ 3) ปัญหาหนี้ครัวเรือนต่อรายได้ที่เพิ่มสูงขึ้นมาก โดยแผลเป็นทั้ง 3 ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่เป็นข้อจำกัดต่อการฟื้นตัวของการบริโภคและการลงทุนภาคเอกชนในระยะข้างหน้า ทำให้แม้เศรษฐกิจจะขยายตัวได้ในปีหน้า แต่ยังต้องพึ่งพาการใช้จ่ายของภาครัฐค่อนข้างมาก และระดับ GDP ทั้งปีในปี 2021 ก็จะยังต่ำกว่าระดับในปี 2019

ด้านนโยบายการเงิน คาดว่า ธปท. จะคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ 0.5% ตลอดปี 2021 รวมทั้งใช้มาตรการเฉพาะจุดร่วมกับหน่วยงานอื่น ๆ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการส่งผ่านนโยบายการเงินและสนับสนุนการปรับปรุงโครงสร้างหนี้และการจัดการกับหนี้เสีย ภาวะการเงินโดยรวมของไทยยังคงอยู่ในระดับผ่อนคลายจากการที่ ธปท. คงอัตราดอกเบี้ยนโยบายไว้ที่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ และใช้มาตรการต่าง ๆ เพื่อเพิ่มสภาพคล่องและลดค่าใช้จ่ายด้านการชำระหนี้ให้แก่ครัวเรือนและธุรกิจที่ได้รับผลกระทบ ในระยะต่อไป EIC คาดว่า ในด้านดอกเบี้ย ธปท. จะคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ระดับ 0.5% ตลอดปี 2021 ควบคู่กับการเข้าซื้อพันธบัตรรัฐบาลเมื่อจำเป็นเพื่อดูแลดอกเบี้ยในตลาดการเงินให้อยู่ในระดับต่ำเพื่อสนับสนุนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจภายใต้แนวโน้มเงินเฟ้อที่จะยังอยู่ในระดับต่ำ (คาดเงินเฟ้อทั่วไปปี 2021 อยู่ที่ 0.9%) ขณะที่จะมีการปรับเงื่อนไขของมาตรการ Soft loan และการใช้เครื่องมือการค้ำประกันความเสี่ยงของ บสย. เข้ามาช่วยเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการส่งผ่านสภาพคล่องไปยังธุรกิจ SME ให้มากขึ้น ตลอดจนการออกมาตรการเพิ่มเติมและปรับกฎเกณฑ์เพื่อสนับสนุนการปรับปรุงโครงสร้างหนี้และการบริหารจัดการหนี้เสียอย่างมีประสิทธิภาพ

สำหรับค่าเงินบาท EIC คาดว่า มีแนวโน้มแข็งค่าขึ้น โดย ณ สิ้นปี 2021 ค่าเงินบาทจะอยู่ในช่วง 29.5-30.5 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐ ส่วนใหญ่เป็นผลจากเงินดอลลาร์สหรัฐที่มีแนวโน้มอ่อนค่าลงตามการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลก ความขัดแย้งทางการค้าที่แม้จะดำเนินต่อไปแต่น่าจะลดความผันผวนลง และการขาดดุลทางการคลังที่มากขึ้นของสหรัฐฯ ส่งผลให้เงินทุนเคลื่อนย้ายมีแนวโน้มไหลเข้าตลาด EM รวมถึงตลาดการเงินไทยมากขึ้นในระยะต่อไป ขณะที่ปัจจัยภายในประเทศที่อาจทำให้ค่าเงินบาทแข็งค่ามากกว่าคู่ค้าคู่แข่งโดยเฉลี่ย คือ การเกินดุลบัญชีเดินสะพัดต่อเนื่องในปี 2021 (คาด 3.0% ของ GDP) เสถียรภาพด้านต่างประเทศของไทยที่ยังแข็งแกร่งจนทำให้เงินบาทถูกมองเป็นสกุลเงินในภูมิภาคที่ปลอดภัย รวมถึงพฤติกรรม home bias ของนักลงทุนไทยที่ลงทุนในต่างประเทศค่อนข้างน้อย ทั้งนี้มาตรการของ ธปท. ในการเปิดเสรีเงินทุนเคลื่อนย้ายขาออกอาจไม่ส่งผลให้ค่าเงินบาทอ่อนลงในระยะสั้นนัก เพราะการลงทุนในหลักทรัพย์ต่างประเทศต้องอาศัยการปฏิรูปเพื่อลดข้อจำกัดในส่วนอื่น ๆ ด้วย เช่น ภาษี กฎเกณฑ์ของหน่วยงานอื่น ๆ การให้ความรู้แก่นักลงทุนรายย่อย และการยกระดับความสามารถของสถาบันตัวกลาง

ทั้งนี้เศรษฐกิจไทยในปี 2021 ยังมีความเสี่ยงด้านต่ำที่สำคัญ ประกอบด้วย 1) การระบาดระลอกใหม่ของ COVID-19 และความล่าช้าในการกระจายวัคซีนในไทยอย่างแพร่หลาย 2) แผลเป็นทางเศรษฐกิจที่อาจส่งผลต่อเสถียรภาพสถาบันการเงินผ่านระดับหนี้เสียที่เพิ่มขึ้น ซึ่งจะกระทบต่อความสามารถในการเข้าถึงเงินทุนของภาคเอกชน 3) ปัญหาเสถียรภาพการเมืองในประเทศ ซึ่งอาจกระทบต่อความเชื่อมั่นในการลงทุน 4) ภัยแล้ง จากระดับน้ำในเขื่อนที่ยังอยู่ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยในอดีต และ 5) เงินบาทที่แข็งค่าเร็วกว่าคู่ค้าคู่แข่งซึ่งอาจกระทบต่อการฟื้นตัวของอุปสงค์ต่างประเทศ นอกจากนี้ ในระยะปานกลาง ต้องจับตาจำนวน Zombie Firm (ธุรกิจที่ขาดความสามารถในการทำกำไรเพื่อชำระดอกเบี้ยติดต่อกันเป็นเวลานาน) ที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากวิกฤตในรอบนี้ จากการปรับตัวของธุรกิจที่ไม่ทันต่อการเปลี่ยนแปลงทั้งด้านเทคโนโลยีและพฤติกรรมผู้บริโภค แต่สามารถอยู่รอดได้จากมาตรการช่วยเหลือของภาครัฐ ซึ่งจะทำให้การกระจายทรัพยากรไม่มีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ผลิตภาพในการผลิตและศักยภาพการขยายตัวของเศรษฐกิจโดยรวมลดลง

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 3/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 3/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 3/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

• มีการเกินดุลบัญชีเดินสะพัดมากกว่า 3% ของ GDP ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา ในปี 2019 ไทยเกินดุลบัญชีเดินสะพัด 7.0% ของ GDP และจากข้อมูลย้อนหลัง ยอดเกินดุลของไทยใน 2 ปีก่อนหน้าก็สูงกว่า 3% ของ GDP ทั้งสิ้น

• มูลค่าเงินทุนสำรองระหว่างประเทศเพิ่มขึ้นต่อเนื่องมากกว่า 2% ของ GDP จากข้อมูลในปี 2019 เงินทุนสำรองระหว่างประเทศในเดือนธันวาคมเพิ่มขึ้นจากเดือนมกราคม 1.738 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็น 3.2% ของ GDP


ทั้งนี้หากไทยถูกสหรัฐฯ ประกาศเป็นประเทศที่บิดเบือนค่าเงิน (currency manipulator) หรือ อยู่ใน monitoring list อาจทำให้สหรัฐฯ ใช้มาตรการกีดกันทางการค้าเพิ่มเติมกับสินค้าส่งออกของไทยได้ โดยเฉพาะสินค้าส่งออกสำคัญของไทยที่ส่งไปสหรัฐฯ ในสัดส่วนที่สูง ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ยาง คอมพิวเตอร์และส่วนประกอบ เหล็กและผลิตภัณฑ์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และแผงวงจรไฟฟ้า เป็นต้น ซึ่งจะกระทบมูลค่าการส่งออกไทยเป็นอย่างมาก (ในปี 2019 ไทยส่งออกไปสหรัฐฯ 12.1% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด)



สำหรับภาคอุปสงค์ในประเทศ พบว่ากิจกรรมทางเศรษฐกิจหลายประเภทได้ผ่านพ้นจุดต่ำสุดแล้ว (bottomed out) โดยคาดว่าการฟื้นตัวจะเป็นไปอย่างช้า ๆ จากหลายปัจจัยกดดัน และยังต้องจับตาความเสี่ยงด้านต่ำที่อาจเป็นอุปสรรคต่อการฟื้นตัวในระยะต่อไป

จากข้อมูลเศรษฐกิจล่าสุด (รูปที่ 11) ชี้ให้เห็นว่าเศรษฐกิจไทยได้ผ่านพ้นจุดต่ำสุดแล้ว (bottomed out) โดยเป็นการฟื้นตัวทั้งด้านการบริโภคภาคเอกชน การลงทุนภาคเอกชน และด้านการผลิตอุตสาหกรรม ส่วนความเชื่อมั่นของผู้บริโภคและธุรกิจ แม้จะฟื้นตัวแล้ว แต่ก็ยังอยู่ในระดับต่ำ เมื่อเทียบกับในอดีต อย่างไรก็ดี ข้อมูลเร็ว(Real-time economic data) บ่งชี้ว่าการฟื้นตัวในช่วงหลังเริ่มมีสัญญาณชะลอลง (stalling recovery) โดยจากรูปที่ 12 (ซ้าย) จะเห็นได้ว่ากิจกรรมทางเศรษฐกิจหลายประเภทที่วัดโดย google mobility index มีการฟื้นตัวช้าลงในช่วงหลัง (ความชันลดลง) เช่นเดียวกับรูปด้านขวามือ ที่แสดงถึงจำนวนประกาศรับสมัครงานของ JobsDB.com ที่มีการฟื้นตัวที่แผ่วลงเช่นกันในช่วงหลัง ทั้งนี้แม้ข้อมูลเร็วจะมีประโยชน์ต่อการวิเคราะห์เศรษฐกิจที่ทันต่อเหตุการณ์ แต่ตัวข้อมูลอาจมีข้อจำกัดบางประการที่ต้องมีการตีความหรือพิจารณาอย่างละเอียดก่อนนำไปใช้ด้วย (อ่านเพิ่มเติมที่ Box : ข้อควรระวังด้านการใช้ข้อมูลเร็วในการวิเคราะห์เศรษฐกิจ)

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 3/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

EIC ปรับลดคาดการณ์เศรษฐกิจไทยปี 2020 เป็นหดตัวที่ -7.8% จากเดิมคาดที่ -7.3% จากภาคท่องเที่ยวที่ยังซบเซา ประกอบกับเม็ดเงินจากมาตรการช่วยเหลือภาครัฐที่มีแนวโน้มต่ำกว่าที่เคยคาด โดยการฟื้นตัวในระยะต่อไปยังมีอุปสรรคและความเสี่ยงที่ต้องจับตาอีกหลายประการ

เศรษฐกิจไทยหลายภาคส่วนอยู่ในช่วงฟื้นตัวหลังจากผ่านจุดต่ำสุดในช่วงไตรมาสที่ 2 (Bottomed out) แต่การฟื้นตัวเริ่มช้าลงในช่วงหลัง (stalling recovery) โดยเศรษฐกิจไทยไตรมาส 2 ปี 2020 หดตัวถึง -12.2%YOY นับเป็นอัตราการหดตัวสูงสุดในรอบ 22 ปี สะท้อนผลกระทบที่รุนแรงและรวดเร็วจากมาตรการปิดเมืองที่เกิดขึ้นทั่วโลก อย่างไรก็ดี หลังจากมีการผ่อนคลายมาตรการปิดเมือง กิจกรรมทางเศรษฐกิจหลายประเภทก็ปรับตัวดีขึ้นต่อเนื่อง สะท้อนจากหลายตัวชี้วัดสำคัญ อาทิ ดัชนีการบริโภคภาคเอกชน มูลค่าการส่งออก ผลผลิตภาคอุตสาหกรรม อัตราการใช้กำลังการผลิต และความเชื่อมั่นของผู้บริโภคและภาคธุรกิจ แต่หากวิเคราะห์ข้อมูลเร็ว (Real-time data) ได้แก่ Google mobility และจำนวนประกาศสมัครงานของ JobsDB.com จะพบว่าความรวดเร็วของการฟื้นตัวเริ่มช้าลงหรือมีลักษณะทรงตัวในช่วงหลัง สอดคล้องกับที่ EIC คาดการณ์ไว้ว่าการฟื้นตัวจะเป็นไปอย่างช้า ๆ ทั้งนี้ในส่วนของภาคท่องเที่ยว เริ่มเห็นการฟื้นตัวของคนไทยเที่ยวไทย โดยเฉพาะในแหล่งท่องเที่ยวที่ใกล้กรุงเทพฯ แต่ธุรกิจท่องเที่ยวที่พึ่งพานักท่องเที่ยวต่างชาติยังคงซบเซาต่อเนื่อง โดย EIC ได้ปรับลดคาดการณ์จำนวนนักท่องเที่ยวปี 2020 เหลือเพียง 6.7 ล้านคน หรืออีกนัยหนึ่งคือคาดว่าแทบจะไม่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางเข้าไทยเลยในช่วงที่เหลือของปีนี้

มาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐมีส่วนสำคัญในการช่วงพยุงเศรษฐกิจ อย่างไรก็ดี จากความคืบหน้าล่าสุด คาดว่าจะมีเม็ดเงินช่วยเหลือออกมาต่ำกว่าที่เคยคาดการณ์ โดยเม็ดเงินล่าสุดที่ได้รับอนุมติภายใต้ พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท อยู่ที่ประมาณ 4.75 แสนล้านบาท ซึ่งเป็นระดับที่ต่ำกว่าที่เคยคาดไว้ก่อนหน้า ดังนั้น EIC จึงปรับลดคาดการณ์เม็ดเงินในส่วนดังกล่าวที่จะเข้าสู่เศรษฐกิจในปี 2020 เหลือเพียงประมาณ 5 แสนล้านบาท จากเดิมที่คาดไว้ประมาณ 6 แสนล้านบาท ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้มีการปรับคาดการณ์ GDP ลดลงในรอบนี้ นอกจากนี้ ยังมีประเด็นความเสี่ยงเรื่องหน้าผาทางการคลังหรือ Fiscal cliff ซึ่งเกิดจากการที่เม็ดเงินช่วยเหลือของรัฐบาลที่มีการเบิกจ่ายไปมากในช่วงไตรมาส 2 จะปรับลดลงอย่างมีนัยสำคัญในช่วงครึ่งปีหลัง ขณะที่รายได้จากภาคท่องเที่ยวและส่งออกยังคงซบเซา จึงอาจเป็นการเพิ่มภาระต่อประชาชนบางกลุ่มที่ยังได้รับผลกระทบหนักและอาจมีผลต่อการฟื้นตัวในระยะข้างหน้าได้

นอกจากนี้ การหดตัวที่รุนแรงและรวดเร็วยังได้สร้างแผลเป็นทางเศรษฐกิจ (scarring effects) ซึ่งจะเป็นอุปสรรคและความเสี่ยงสำคัญต่อการฟื้นตัวในระยะข้างหน้า โดยแผลเป็นสำคัญประกอบไปด้วยการปิดกิจการที่เพิ่มมากขึ้น ที่จะส่งผลต่อการลงทุนภาคเอกชนที่มีแนวโน้มหดตัวในระดับสูงต่อเนื่อง รวมถึงจะไปซ้ำเติมอีกแผลเป็นทางเศรษฐกิจซึ่งก็คือ ความเปราะบางของตลาดแรงงาน โดยจากข้อมูลล่าสุดในช่วงไตรมาส 2 อัตราว่างงานของไทยเพิ่มสูงขึ้นถึง 1.95% นับเป็นอัตราที่สูงที่สุดในรอบ 11 ปี โดยหากคำนวณเป็นชั่วโมงการทำงานรวมของคนทั้งประเทศ จะหดตัวมากถึง -11.5% สะท้อนความอ่อนแอของตลาดแรงงานที่มีในระดับสูง นอกจากนี้ ยังมีประเด็นเรื่องพฤติกรรมการออมจากการกลัวความเสี่ยงในอนาคต (precautionary saving) โดย EIC พบว่าระดับเงินฝากเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนในทุกขนาดบัญชี สะท้อนว่าประชาชนส่วนใหญ่มีการเน้นเก็บออมในช่วงเวลาวิกฤติเนื่องจากยังกลัวความเสี่ยงในอนาคต ซึ่งพฤติกรรมดังกล่าวจะเป็นอีกอุปสรรคขัดขวางการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทย เพราะประชาชนจะลดการใช้จ่ายและทำให้เม็ดเงินหมุนเวียนในเศรษฐกิจน้อยลง

ด้านความเสี่ยงที่ต้องจับตา คือการกลับมาระบาดอีกระลอกของ COVID-19 ทั้งในและต่างประเทศ ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อภาคส่งออกและเศรษฐกิจในประเทศหากมีการบังคับใช้มาตรการที่เข้มงวดเพิ่มขึ้น และยังต้องจับตาประเด็นความตึงเครียดระหว่างจีนและสหรัฐฯ ที่มีแนวโน้มตึงเครียดเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจส่งผลต่อภาวะการค้าและความผันผวนในตลาดการเงินโลกได้ นอกจากนี้เม็ดเงินจากมาตรการช่วยเหลือของรัฐที่อาจออกมาน้อยกว่าคาด ก็จะเป็นอีกความเสี่ยงสำคัญที่อาจทำให้เศรษฐกิจไทยหดตัวมากกว่าที่คาดได้ รวมถึงยังต้องจับตาผลของการปิดกิจการและความเปราะบางของตลาดแรงงาน (scarring effects) ว่าจะส่งผลต่อเศรษฐกิจมากน้อยเพียงใด และปัจจัยเสี่ยงสุดท้ายคือความเสี่ยงด้านปัญหาการเมืองไทยที่มีความร้อนแรงเพิ่มขึ้นในช่วงที่ผ่านมา

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 3/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

EIC ปรับลดประมาณการเศรษฐกิจไทยปี 2563 เป็นหดตัว -7.8% จากเดิมคาด -7.3% โดยการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทยมีแนวโน้มเป็นไปอย่างช้า ๆ ท่ามกลางความเสี่ยงสำคัญหลายด้านโดยเฉพาะความเปราะบางในตลาดแรงงานและการปิดกิจการของธุรกิจที่โน้มสูงขึ้น

ภาวะเศรษฐกิจโลกมีสัญญาณฟื้นตัวจากจุดต่ำสุดในช่วงไตรมาส 2 (bottomed out) แต่มาตรการปิดเมืองที่เริ่มกลับมาเข้มงวดขึ้นหลังจำนวนผู้ติดเชื้อ COVID-19 ในบางประเทศกลับมาเพิ่มสูงขึ้น ส่งผลให้เศรษฐกิจโลกมีแนวโน้มฟื้นตัวชะลอลง (stalling recovery) ในระยะต่อไป ข้อมูลเร็วล่าสุดบ่งชี้ว่าการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลกในช่วง 1-2 เดือนหลังเริ่มปรับชะลอลง สะท้อนจากดัชนี Google mobility ที่ฟื้นตัวชะลอลงในหลาย ๆ ประเทศ นอกจากนี้เครื่องชี้การบริโภคและการลงทุนของประเทศเศรษฐกิจหลักก็บ่งชี้ไปในทิศทางเดียวกัน โดยยอดใช้บัตรเครดิตและบัตรเดบิตในสหรัฐฯ ปรับชะลอลงและยังอยู่ต่ำกว่าช่วงก่อน COVID-19 การบริโภคภาคบริการในญี่ปุ่นยังคงอ่อนแอ และการลงทุนภาคการผลิตของจีนยังคงต่ำ อย่างไรก็ดี คาดว่ามาตรการปิดเมืองในระยะหลังจะเน้นการปิดเมืองแบบเฉพาะพื้นที่ (local lockdown) ซึ่งมีความเข้มงวดและมีผลต่อการหดตัวของกิจกรรมทางเศรษฐกิจน้อยกว่าการปิดเมืองแบบทั่วไป (nation-wide lockdown) ที่ประกาศใช้ในช่วงไตรมาสที่ 2 ที่ผ่านมา สำหรับแนวโน้มการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลกในระยะข้างหน้า EIC ยังคงมุมมองการฟื้นตัวอย่างช้า ๆ โดยนอกจากสัญญาณการฟื้นตัวที่ชะลอลงดังกล่าวแล้ว การปิดกิจการและอัตราการว่างงานที่ยังอยู่ในระดับสูงในหลายประเทศอาจทำให้เกิดแผลเป็น (scarring effects) ต่อเศรษฐกิจโลกและกลายเป็นความเสี่ยงต่อการฟื้นตัวในระยะถัดไปได้ รวมถึงมาตรการการคลังที่มีส่วนประคับประคองเศรษฐกิจในช่วงที่ผ่านมากำลังทยอยหมดอายุลงหรือได้รับการต่ออายุแต่ในขนาดที่เล็กลงในหลายประเทศ อาจทำให้เกิดภาวะที่เรียกว่าหน้าผาทางการคลัง (fiscal cliff) ซึ่งจะเป็นอีกหนึ่งความเสี่ยงกับการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลก

ด้านเศรษฐกิจไทย พบว่าหลายภาคส่วนมีการฟื้นตัวหลังจากผ่านจุดต่ำสุดในช่วงไตรมาส 2 แต่การฟื้นตัวมีสัญญาณช้าลงในช่วงหลัง โดยเศรษฐกิจไทยไตรมาส 2 ปี 2020 หดตัวถึง -12.2%YOY นับเป็นอัตราหดตัวสูงสุดในรอบ 22 ปี สะท้อนผลกระทบที่รุนแรงและรวดเร็วจากมาตรการปิดเมือง แต่หลังจากมีการผ่อนคลายมาตรการปิดเมือง กิจกรรมทางเศรษฐกิจหลายประเภทได้ปรับตัวดีขึ้น อาทิ ดัชนีการบริโภคภาคเอกชน ผลผลิตภาคอุตสาหกรรมอัตราการใช้กำลังการผลิต ความเชื่อมั่นของผู้บริโภคและภาคธุรกิจ และมูลค่าการส่งออก อย่างไรก็ดีในส่วนของภาคท่องเที่ยวแม้จะเริ่มเห็นการฟื้นตัวของนักท่องเที่ยวไทยโดยเฉพาะในแหล่งท่องเที่ยวที่ใกล้กรุงเทพฯแต่ธุรกิจท่องเที่ยวที่พึ่งพานักท่องเที่ยวต่างชาติยังคงซบเซาต่อเนื่องโดย EIC ได้ปรับลดคาดการณ์จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติปี 2020 เหลือเพียง 6.7 ล้านคน หรืออีกนัยหนึ่งคือการเปิดให้นักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางเข้าไทยจะเป็นไปอย่างระมัดระวังอย่างมากเพื่อควบคุมสถานการณ์การระบาดในประเทศ ทั้งนี้หากพิจารณาข้อมูลเร็วล่าสุด เช่น Google mobility จะพบว่าการฟื้นตัวของหลายกิจกรรมทางเศรษฐกิจมีสัญญาณช้าลงหรือมีลักษณะทรงตัวในช่วงหลัง สอดคล้องกับที่ EIC คาดการณ์ไว้ว่าการฟื้นตัวจะเป็นไปแบบช้า ๆ เนื่องจากยังมีหลายอุปสรรคกดดัน โดยเฉพาะผลของแผลเป็นทางเศรษฐกิจหรือ scarring effects

COVID-19 ได้สร้างแผลเป็นต่อเศรษฐกิจไทย (scarring effects) ทั้งปัญหาการปิดกิจการของธุรกิจและความเปราะบางในตลาดแรงงานซึ่งจะเป็นอุปสรรคและความเสี่ยงสำคัญต่อการฟื้นตัวในระยะข้างหน้า โดยแผลเป็นสำคัญประกอบไปด้วยการปิดกิจการที่เพิ่มมากขึ้น ที่จะส่งผลต่อการลงทุนภาคเอกชนที่มีแนวโน้มหดตัวในระดับสูงต่อเนื่อง รวมถึงจะซ้ำเติมอีกแผลเป็นทางเศรษฐกิจซึ่งก็คือ ความเปราะบางของตลาดแรงงาน โดยจากข้อมูลล่าสุดในช่วงไตรมาส 2 อัตราว่างงานของไทยเพิ่มสูงขึ้นถึง 1.95% นับเป็นอัตราที่สูงที่สุดในรอบ 11 ปี นอกจากนั้น รายได้ของแรงงานที่ยังมีงานทำก็มีแนวโน้มหดตัวลงมากจากชั่วโมงการทำงานที่ลดลง (-11.5%YOY) ตามจำนวนงานเต็มเวลาและงานโอทีที่หายไป โดยบางส่วนกลายเป็นงานต่ำระดับ (underemployment) ขณะที่มีจำนวนแรงงานที่ต้องหยุดงานชั่วคราว (furloughed workers) เพิ่มขึ้นสูงถึง 2.5 ล้านคน สะท้อนความอ่อนแอของตลาดแรงงานที่มีในระดับสูง ซึ่งทั้งสองแผลเป็นดังกล่าวต้องใช้ระยะเวลาประมาณหนึ่งในการรักษาเยียวยา โดยหากระดับการปิดกิจการและการว่างงานเพิ่มขึ้นในระดับสูงและยืดเยื้อย่อมส่งผลกระทบต่อรายได้ การบริโภค และการลงทุน ซึ่งนับเป็นภาคเศรษฐกิจสำคัญของประเทศ นอกจากนี้ ยังต้องคำนึงถึงพฤติกรรมการออมเพื่อรองรับความเสี่ยงในอนาคต (precautionary saving) ส่วนหนึ่งสะท้อนได้จากระดับเงินฝากที่ได้ปรับเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนในทุกขนาดบัญชีหลังการระบาดของ COVID-19 สะท้อนว่าประชาชนส่วนใหญ่มีการเน้นเก็บออมในช่วงเวลาวิกฤติเนื่องจากยังกังวลต่อความไม่แน่นอนในอนาคต ซึ่งจะทำให้ประชาชนจะระมัดระวังการใช้จ่าย ส่งผลให้เงินหมุนเวียนในเศรษฐกิจลดลง นับเป็นอีกอุปสรรคขัดขวางการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทย

มาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐมีส่วนสำคัญในการช่วงพยุงเศรษฐกิจ อย่างไรก็ดี จากความคืบหน้าล่าสุด คาดว่าจะมีเม็ดเงินช่วยเหลือออกมาต่ำกว่าที่เคยคาดการณ์ โดยเม็ดเงินล่าสุดที่ได้รับอนุมติภายใต้ พรก. กู้เงิน 1 ล้านล้านบาท อยู่ที่ประมาณ 4.75 แสนล้านบาท ซึ่งเป็นระดับที่ต่ำกว่าที่เคยคาดไว้ก่อนหน้า ดังนั้น EIC จึงปรับลดคาดการณ์เม็ดเงินในส่วนดังกล่าวที่จะเข้าสู่เศรษฐกิจในปี 2020 เหลือเพียงประมาณ 5 แสนล้านบาท จากเดิมที่คาดไว้ประมาณ 6 แสนล้านบาทซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้มีการปรับคาดการณ์ GDP ลดลงในรอบนี้ นอกจากนี้ ยังมีประเด็นความเสี่ยงเรื่องหน้าผาทางการคลังหรือ Fiscal cliff ซึ่งเกิดจากการที่เม็ดเงินช่วยเหลือของรัฐบาลที่มีการเบิกจ่ายไปมากในช่วงไตรมาส 2 จะปรับลดลงอย่างมีนัยสำคัญในช่วงครึ่งปีหลัง ขณะที่รายได้จากภาคท่องเที่ยวและส่งออกยังคงซบเซา ซึ่งอาจส่งผลต่อกำลังซื้อของประชาชนบางกลุ่มที่ยังได้รับผลกระทบหนัก และเป็นความเสี่ยงต่อการฟื้นตัวในระยะต่อไปได้

ด้านนโยบายการเงิน คาดว่า ธปท. จะคงอัตราดอกเบี้ยที่ระดับ 0.5% ตลอดทั้งปี และพร้อมใช้เครื่องมือต่าง ๆ รวมถึงมาตรการ Unconventional เพิ่มเติมหากมีความจำเป็น ภาวะการเงินโดยรวมมีแนวโน้มตึงตัวน้อยลง หลังจากที่ ธปท. ปรับลดอัตราดอกเบี้ยนโยบายและใช้มาตรการต่าง ๆ เพื่อเพิ่มสภาพคล่องและลดค่าใช้จ่ายให้แก่ครัวเรือนและธุรกิจที่ได้รับผลกระทบ เช่น มาตรการสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ การปรับปรุงโครงสร้างหนี้ และการพักการชำระหนี้ชั่วคราว เป็นต้น อย่างไรก็ดี จากการที่อัตราดอกเบี้ยนโยบายที่อยู่ในระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ ทำให้ ธปท. มีข้อจำกัดในการใช้นโยบายดอกเบี้ยมากขึ้น EIC ประเมินว่า ธปท. จะคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ระดับ 0.5% ตลอดช่วงปีนี้ ควบคู่กับการใช้มาตรการเพิ่มเติมเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการส่งผ่านนโยบายการเงินไปยังเศรษฐกิจจริง รวมทั้งมาตรการรองรับปัญหาหนี้เสียและสินทรัพย์ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ที่มีแนวโน้มเร่งตัวขึ้น ในส่วนของค่าเงินบาท EIC คงมุมมองอัตราแลกเปลี่ยน ณ สิ้นปี 2020 จะอยู่ในช่วง 30.5-31.5 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งเป็นทิศทางแข็งค่าเล็กน้อยจากปัจจุบันเนื่องจากเงินดอลลาร์สหรัฐมีแนวโน้มอ่อนค่าลงตามการพื้นตัวของเศรษฐกิจโลก การส่งสัญญาณดำเนินนโยบายการเงินที่ผ่อนคลายของ Fed และการดำเนินนโยบายการคลังที่มีแนวโน้มขาดดุลมากขึ้นของสหรัฐฯ อีกทั้งเงินทุนเคลื่อนย้ายมีแนวโน้มไหลเข้าตลาด EM รวมถึงตลาดการเงินไทยในระยะต่อไป อย่างไรก็ดี ด้วยดุลบัญชีเดินสะพัดของไทยที่เกินดุลลดลงมากจากดุลบริการที่หายไปตามจำนวนนักท่องเที่ยวที่หดตัวในระดับสูง ทำให้เงินบาทต่อดอลลาร์สหรัฐจะไม่แข็งค่าขึ้นมากนัก

สำหรับความเสี่ยงที่ต้องจับตา คือการกลับมาระบาดอีกระลอกของ COVID-19 ทั้งในและต่างประเทศ ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อภาคส่งออกและเศรษฐกิจในประเทศหากมีการบังคับใช้มาตรการที่เข้มงวดเพิ่มขึ้น และยังต้องจับตาประเด็นความตึงเครียดระหว่างจีนและสหรัฐฯ ที่มีแนวโน้มตึงเครียดเพิ่มขึ้น รวมถึงผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ ในช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน ซึ่งอาจส่งผลต่อภาวะการค้าและความผันผวนในตลาดการเงินโลกได้ นอกจากนี้ เม็ดเงินจากมาตรการช่วยเหลือของรัฐที่อาจออกมาน้อยกว่าคาด ก็จะเป็นอีกความเสี่ยงสำคัญที่อาจทำให้เศรษฐกิจไทยหดตัวมากกว่าที่คาดได้ รวมถึงยังต้องจับตารอยแผลเป็นทางเศรษฐกิจ(scarring effects) การปิดกิจการและความเปราะบางของตลาดแรงงาน ว่าจะส่งผลต่อเศรษฐกิจมากน้อยเพียงใด ตลอดจนความเสี่ยงจากเสถียรภาพด้านการเมืองไทยที่อาจกระทบต่อความเชื่อมั่นของนักลงทุนได้

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 2/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 2/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

การแพร่ระบาดของ COVID-19 ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจไทยผ่าน 3 ช่องทางหลัก ได้แก่ 1) การลดลงของจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติ 2) การลดลงของการส่งออกสินค้า และ 3) การใช้จ่ายที่ลดลงจากผลกระทบมาตรการปิดเมือง (city lockdown)

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 2/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 2/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

EIC ปรับลดประมาณการเศรษฐกิจไทยปี 2020
เป็นหดตัวที่ -7.3% จากเดิม -5.6% จากผลกระทบ COVID-19 ที่มากกว่าคาด โดยการฟื้นตัวในช่วงครึ่งหลังของปีจะเป็นไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป

EIC ประเมินเศรษฐกิจโลกปี 2020 อยู่ในภาวะเศรษฐกิจถดถอยและปรับประมาณการการหดตัวลงเป็น -4.0%YOY ต่ำสุดในรอบ 90 ปี โดยการฟื้นตัวในครึ่งปีหลังจะมีลักษณะค่อยเป็นค่อยไป (U-shaped recovery) ข้อมูลในช่วงต้นไตรมาสที่ 2 ชี้ว่า เศรษฐกิจหลักหลายประเทศมีการหดตัวมากกว่าคาด สะท้อนผลกระทบจากการปิดเมืองที่เข้มงวดที่กระทบต่อกิจกรรมทางเศรษฐกิจในวงกว้างและรุนแรง ขณะที่ในช่วงครึ่งหลังของปี คาดว่าเศรษฐกิจโลกจะมีแนวโน้มฟื้นตัวจากการผ่อนคลายมาตรการควบคุมโรค และการใช้มาตรการทางการเงินและการคลังของรัฐบาลทั่วโลกเพื่อบรรเทาผลกระทบต่อเศรษฐกิจ อย่างไรก็ดี การฟื้นตัวจะมีลักษณะค่อยเป็นค่อยไป เนื่องจากอุปสงค์ภายในประเทศยังอ่อนแอ โดยการใช้จ่ายภาคครัวเรือนจะยังถูกกระทบจากอัตราการว่างงานที่สูง และความเชื่อมั่นผู้บริโภคที่อยู่ในระดับต่ำ ขณะที่การลงทุนภาคเอกชนจะถูกกดดันจากยอดขายที่ซบเซา งบดุลที่เปราะบางมากขึ้น และความไม่แน่นอนที่อยู่ในระดับสูง ซึ่งอาจนำไปสู่ความเสี่ยงในการผิดนัดชำระหนี้ของภาคครัวเรือนและภาคธุรกิจที่สูงขึ้นในหลายประเทศในระยะต่อไป

EIC ปรับประมาณการเศรษฐกิจไทยในปี 2020 หดตัวมากกว่าที่คาดจาก -5.6% เป็น –7.3% จากผลกระทบของ COVID-19 โดยเฉพาะในภาคการท่องเที่ยวและการลงทุนภาคเอกชน EIC ได้ปรับลดคาดการณ์นักท่องเที่ยวต่างชาติในปี 2020 เหลือเพียง 9.8 ล้านคน (-75.3%YOY) จากเดิมที่คาดไว้ที่ 13.1 ล้านคน ตามนโยบายปิดการเดินทางเข้าออกประเทศของไทยที่ยาวนานขึ้น (ล่าสุดขยายเวลาถึงสิ้นเดือนมิถุนายน) แนวทางการเปิดการเดินทางระหว่างประเทศของประเทศต่าง ๆ ที่มีแนวโน้มค่อยเป็นค่อยไป และเศรษฐกิจโลกที่หดตัวมากกว่าคาดซึ่งจะกระทบต่อรายได้ของนักท่องเที่ยว ขณะที่การลงทุนภาคเอกชนมีแนวโน้มหดตัวมากขึ้น ตามแนวโน้มการบริโภคและการส่งออกที่ซบเซา และความเชื่อมั่นภาคธุรกิจที่ปรับลดลงมาก สำหรับการส่งออกสินค้ามีแนวโน้มหดตัวสูงที่ -10.4% ใกล้เคียงกับที่คาดไว้จากภาวะเศรษฐกิจโลกถดถอยและมาตรการปิดเมืองของหลายประเทศทั่วโลกที่ก่อให้เกิดปัญหา supply chain disruption (ทั้งนี้มูลค่าส่งออกในภาพรวมอาจหดตัวน้อยลงเทียบกับประมาณการครั้งก่อนที่ -12.9% จากการส่งออกทองคำที่ขยายตัวสูงขึ้นมาก อย่างไรก็ดี การส่งออกทองคำไม่มีผลสุทธิต่อ GDP เนื่องจากจะถูกหักในส่วนสินค้าคงคลังด้วย) ขณะที่การบริโภคภาคเอกชนหดตัวรุนแรงโดยเฉพาะในช่วงที่มีมาตรการปิดเมือง สะท้อนจากดัชนีการบริโภค (PCI) ในเดือนเมษายนที่หดตัวไปกว่า -15.1%YOY อย่างไรก็ดี ภายหลังการผ่อนคลายมาตรการปิดเมือง เครื่องชี้เร็วสะท้อนว่า กิจกรรมทางเศรษฐกิจโดยเฉพาะการเดินทางในประเทศเริ่มมีสัญญาณฟื้นตัว แต่ก็ยังอยู่ต่ำกว่าระดับก่อนวิกฤติพอสมควร

เศรษฐกิจไทยมีแนวโน้มฟื้นตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป ขณะที่การฟื้นตัวของภาคธุรกิจต่าง ๆ จะมีความเร็วที่แตกต่างกัน ในภาพรวม EIC ประเมินว่า เศรษฐกิจไทยจะฟื้นตัวในลักษณะ U shape โดย GDP จะกลับไปสู่ระดับของปี 2019 ซึ่งเป็นระดับเดิมก่อนเกิด COVID-19 ได้ในปี 2022 เป็นผลจากแรงขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยที่ชะลอตัวและความเปราะบางทางการเงินที่สูงขึ้นของภาคครัวเรือนและภาคธุรกิจ SME ตั้งแต่ก่อนเกิด COVID-19 รวมทั้งผลกระทบที่รุนแรงของ COVID-19 ต่อหลายภาคธุรกิจที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจไทย โดยการฟื้นตัวของภาคท่องเที่ยวโดยเฉพาะในส่วนที่พึ่งพานักท่องเที่ยวต่างชาติจะเป็นไปอย่างช้า ๆ จากความกังวลของนักท่องเที่ยวตราบใดที่ยังไม่มีวัคซีนที่มีประสิทธิภาพ และข้อจำกัดด้านมาตรการควบคุมโรค ซึ่งจะทำให้ธุรกิจที่เกี่ยวเนื่อง เช่น โรงแรม ร้านอาหาร นันทนาการ และการขนส่ง ได้รับผลกระทบมากและฟื้นตัวช้า ขณะที่ธุรกิจรถยนต์และธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ (ที่อยู่อาศัย) ซึ่งเผชิญกับการหดตัวของอุปสงค์จากต่างประเทศอยู่แล้ว จะถูกซ้ำเติมจากการลดลงของยอดขายในประเทศด้วยตามการจ้างงานและรายได้ของภาคครัวเรือนที่ลดลง ความเชื่อมั่นผู้บริโภคที่อยู่ในระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ และการระมัดระวังการปล่อยสินเชื่อของสถาบันการเงิน ส่งผลให้ฟื้นตัวช้าเช่นกัน ในทางตรงกันข้าม การใช้จ่ายในหมวดสินค้าและบริการที่จำเป็นต่อชีวิตประจำวัน เช่น อาหาร เครื่องดื่ม บริการทางการแพทย์ การสื่อสาร ซึ่งจะได้รับแรงสนับสนุนเสริมจากมาตรการโอนเงินช่วยเหลือและมาตรการพักหนี้ของภาครัฐจะฟื้นตัวได้เร็วกว่า

ด้านนโยบายการเงิน คาดว่า ธปท. จะคงอัตราดอกเบี้ยที่ระดับ 0.5% ตลอดทั้งปี และพร้อมใช้เครื่องมือต่าง ๆ รวมถึงมาตรการ Unconventional เพิ่มเติมหากมีความจำเป็น ภายใต้ภาวะเศรษฐกิจที่หดตัว อัตราเงินเฟ้อมีแนวโน้มติดลบ และความเสี่ยงด้านการผิดนัดชำระหนี้ของภาคครัวเรือนและภาคธุรกิจที่สูงขึ้น ธปท. จะให้ความสำคัญต่อการลดต้นทุนทางการเงินและการเสริมสภาพคล่องให้กับภาคเศรษฐกิจต่าง ๆ เพื่อประคับประคองฐานะทางการเงิน สนับสนุนการปรับโครงสร้างหนี้ และลดความเสี่ยงต่อเสถียรภาพระบบการเงิน หากแนวโน้มเศรษฐกิจปรับแย่ลงกว่าคาดมาก ธปท. อาจลดดอกเบี้ยนโยบายได้เพิ่มเติม แต่ด้วย policy room ด้านดอกเบี้ยนโยบายที่มีน้อยลง จะทำให้ ธปท. ต้องพึ่งพาเครื่องมืออื่น ๆ รวมถึงมาตรการ Unconventional มากขึ้น เช่น การซื้อสินทรัพย์ทางการเงินเพื่อช่วยดูแลดอกเบี้ยในตลาดให้อยู่ในระดับต่ำ การต่ออายุหรือปรับเงื่อนไขเพื่อเพิ่มประสิทธิผลของมาตรการความช่วยเหลือที่ได้ออกมาก่อนหน้า การลดค่าธรรมเนียม FIDF เพิ่มเติม เป็นต้น ในส่วนของค่าเงินบาท EIC คาดอัตราแลกเปลี่ยนบาทต่อดอลลาร์สหรัฐ ณ สิ้นปี 2020 จะอยู่ในช่วง 31.5-32.5 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งเป็นทิศทางอ่อนค่า เนื่องจากไทยจะเกินดุลบัญชีเดินสะพัดลดลงมาก จากดุลบริการที่หายไปตามจำนวนนักท่องเที่ยวที่หดตัวในระดับสูง ประกอบกับแนวโน้มที่เศรษฐกิจไทยจะฟื้นตัวอย่างช้า ๆ ตามภาคการท่องเที่ยวและอุปสงค์ในประเทศ จะเป็นปัจจัยกดดันค่าเงินบาทในระยะข้างหน้า อย่างไรก็ดี เงินบาทจะไม่อ่อนค่ามากนัก เนื่องจากเงินดอลลาร์สหรัฐจะไม่โน้มแข็งมากเหมือนในช่วงต้นไตรมาสที่ 2 ที่เกิดภาวะตื่นตระหนกในตลาดการเงินโลก เนื่องจากในปัจจุบันหลายประเทศสามารถควบคุมการแพร่ระบาด COVID-19 ได้ดีและเริ่มทยอยเปิดเมืองทำให้ความกังวลของนักลงทุนต่อความเสี่ยงในตลาดการเงินลดลง นอกจากนั้น เงินทุนเคลื่อนย้ายที่ไหลออกจากตลาดการเงินไทยค่อนข้างมากในช่วงที่ผ่านมา ทำให้การไหลออกของเงินทุนในปริมาณมากในระยะต่อไปมีโอกาสน้อยลง

สำหรับความเสี่ยงในระยะข้างหน้าที่สำคัญ คือ โอกาสในการกลับมาระบาดอย่างรุนแรงของ COVID-19 ซึ่งอาจทำให้ภาวะเศรษฐกิจของประเทศทั่วโลกต้องหยุดชะงักอีกครั้ง นอกจากนี้ สงครามการค้าโลก ที่อาจรุนแรงขึ้นและกระทบต่อปริมาณการค้าระหว่างประเทศ โดยเฉพาะจากความขัดแย้งด้านการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับจีน และยุโรป ขณะที่ความเสี่ยงด้านเครดิตที่อาจเพิ่มขึ้นทั้งในระดับประเทศและระดับธุรกิจที่มีภาระหนี้ต่อรายได้สูงขึ้นมาก อาจกระทบต่อความเชื่อมั่นของนักลงทุน นำไปสู่ความผันผวนของตลาดการเงินโลกได้ และสุดท้ายคือความเสี่ยงในประเทศด้านความเปราะบางทางการเงินของทั้งภาคครัวเรือนและภาคธุรกิจของไทยที่อาจทำให้เกิดการผิดนัดชำระหนี้เพิ่มขึ้นได้ ซึ่งอาจส่งผลต่อเสถียรภาพภาคการเงิน รวมถึงความสามารถในการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทยโดยรวมในระยะต่อไป

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 1/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

รูปที่ 22 : สถานการณ์เงินเฟ้อไทยยังไม่อยู่ในภาวะเงินฝืด แต่ในระยะต่อไป มีความเสี่ยงที่อาจเกิดภาวะเงินฝืดขึ้นได้

เผยแพร่ใน EIC Outlook ฉบับไตรมาส 1/2020 คลิกอ่านฉบับเต็ม 

รูปที่ 16 : เงินบาทแข็งค่าต่อเนื่องเทียบกับประเทศคู่ค้าสำคัญและแข็งค่ามากกว่าสกุลเงินอื่น ๆ